2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ալ-Քաիդայի հարձակումները խլեցին գրեթե 3000 մարդու կյանք։ 25 տարի անց 2023 թվականի YouGov հարցումը ցույց է տալիս, որ ամերիկացիների 20%-ը դեռ կարծում է, որ ԱՄՆ կառավարությունը ներգրավված էր։ Այս հոդվածը ներկայացնում է հիմնական տեսությունները, դրանց հերքումը NIST-ի և այլ հետազոտությունների կողմից, ինչպես նաև այն հոգեբանական գործոնները, որոնք խրախուսում են դրանց տարածումը։
Ի՞նչ է տեղի ունեցել 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին
Ալ-Քաիդայի ահաբեկիչները առևանգեցին չորս ուղևորատար ինքնաթիռ։ Երկուսը բախվեցին Նյու Յորքի Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակներին, մեկը՝ Պենտագոնին, իսկ չորրորդը վթարի ենթարկվեց Փենսիլվանիայում։ Հարձակումները հեռարձակվեցին ուղիղ եթերով ամբողջ աշխարհով։ Այս իրադարձությունը փոխեց աշխարհը ոչ միայն ահաբեկչության, այլև դավադրության տեսությունների առումով։ Պատմաբան Կլաուս Օբերհաուզերը նշել է, որ սեպտեմբերի 11-ը դարձավ այն կետը, որը հանգեցրեց հասարակական բանավեճերի և անվտանգության նոր խնդիրների։ Գրեթե 3000 մարդ զոհվեց, հազարավորները վիրավորվեցին։
Ինչու՞ են մարդիկ հավատում դավադրության տեսություններին
Սոցիալական հոգեբան Դանիել Ջոլլին նշում է, որ նման իրադարձությունները թողնում են չբավարարված կարիքներ՝ վերահսկողության, վստահության և անհանգստության նվազեցման։ Գիտելիքի բացերը խրախուսում են դավադրության պատումների առաջացումը։ Պատմաբան Կլաուս Օբերհաուզերը հաստատում է, որ սոցիալական ցանցերը արագացնում են այդ տեսությունների տարածումը։ Քարեն Դուգլասը հավելում է, որ յուրաքանչյուր ոք կարող է ընկնել դավադրության տեսությունների ազդեցության տակ, եթե հանգամանքները նպաստավոր են։ Ջոլլին ընդգծում է, որ դա հաճախ կապված է անձնական կյանքի դժվարությունների և ճգնաժամերին արձագանքելու ձևի հետ։ Անհանգիստ մարդիկ ավելի հակված են դրանց։
Կառավարության մասնակցության մասին տեսությունը
2023 թվականի հարցումը ցույց է տվել, որ ամերիկացիների մեկ հինգերորդը կարծում է, որ կառավարությունը կանգնած է հարձակումների հետևում։ Այս տեսությունը հաճախ կապվում է վերահսկվող պայթյունների պնդումների հետ, սակայն NIST-ի հետաքննությունը հաստատում է, որ ինքնաթիռների բախումն ու հրդեհները հանգեցրել են աշտարակների փլուզմանը։ MIT-ի և Weidlinger Associates-ի վերլուծությունները հաստատում են նույն եզրակացությունը։ Չկան որևէ ապացույց պայթուցիկների առկայության մասին։ Հորիզոնական ծխի ամպերը չեն վկայում վերահսկվող պայթյունների մասին։
Հակասեմիտիզմը և 9/11 դավադրության տեսությունները
Մի շարք տեսություններ հրեաներին մեղադրում են հարձակումների կազմակերպման մեջ։ Այս պնդումները հիմնված են հակասեմիտիզմի հին տրոփերի վրա։ Պրոֆեսոր Կարեն Դուգլասը նշում է, որ դավադրության տեսությունները հաճախ ուղղված են լինում հրեաների, մուսուլմանների և LGBTQ+ համայնքների դեմ։ Ջոլլին հավելում է, որ հրեաները պատմության ընթացքում հաճախ են եղել դավադրության առասպելների թիրախ։ Հալլեի 2019 թվականի հարձակումը ցույց է տալիս, թե ինչպես են այդ տեսությունները կարող հանգեցնել բռնության։
Ինչպե՞ս են սոցիալական ցանցերը տարածում դավադրության տեսությունները
Ֆեյսբուքը, Ինստագրամը և ՅուԹյուբը հեշտացնում են կեղծ տեղեկատվության տարածումը։ Ջոլլին բացատրում է, որ օգտատերերը հեշտությամբ «նապաստակի փոս» են ընկնում՝ անընդհատ կտտացնելով հղումներին։ Պլատֆորմները միշտ չէ, որ արագ են արձագանքում։ Սոցիալական մեդիան դարձել է առօրյա բովանդակության մաս, որտեղ մարդիկ արագորեն խորանում են այդ թեմաներում։
Հաճախակի տրվող հարցեր
Արդյո՞ք կառավարությունը ներգրավված էր 9/11-ում
Ոչ։ NIST-ի և անկախ հետազոտությունների համաձայն՝ ապացույցներ չկան կառավարության մասնակցության մասին։
Ինչու՞ են աշտարակները փլուզվել այդքան արագ
Ինքնաթիռների բախումից առաջացած հրդեհները թուլացրել են կառուցվածքը։ NIST-ի մոդելները հաստատում են այս բացատրությունը։
Ո՞վ է տարածում այս տեսությունները
Տեսությունները տարածվում են սոցիալական ցանցերով և որոշ խմբերի կողմից, որոնք կասկածում են պաշտոնական հաստատություններին։
Ինչպե՞ս կարող ենք դիմակայել դավադրության տեսություններին
Խորհուրդ է տրվում հավասար պայմաններում զրուցել, փնտրել հուսալի աղբյուրներ և հերքել ռասիզմն ու հակասեմիտիզմը։
Արդյո՞ք սոցիալական ցանցերը պատասխանատու են
Մասամբ։ Նրանք արագացնում են տարածումը, սակայն չեն ստեղծում տեսությունները։
Հիմնական եզրակացություններ
- 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին գրեթե 3000 մարդ զոհվեց ալ-Քաիդայի հարձակումների հետևանքով։
- 2023 թվականին ամերիկացիների 20%-ը դեռ կարծում էր, որ կառավարությունը ներգրավված էր։
- NIST-ի հետաքննությունը հաստատում է, որ ինքնաթիռների բախումն ու հրդեհներն են պատճառել փլուզումը։
- Դավադրության տեսությունները հաճախ հիմնված են անհանգստության և վստահության պակասի վրա։
- Հակասեմիտիզմը շարունակում է մնալ այս տեսությունների կարևոր մասը։
Եզրակացություն
25 տարի անց 9/11-ի իրադարձությունները դեռևս ազդում են հասարակության վրա։ Փաստերի և գիտության վերադարձը մնում է լավագույն միջոցը դավադրության տեսությունների դեմ պայքարելու համար։
