ԱՄՆ-ը նոր տնտեսական ճնշում է գործադրում Իրանի դեմ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները հայտարարել է Իրանի տնտեսական մեկուսացումն ուժեղացնելու նոր ծրագրի մասին։ ԱՄՆ-ի գանձապետարանի քարտուղար Սքոթ Բեսենթը ներկայացրել է այն քայլերը, որոնք, նրա բնութագրմամբ, «աննախադեպ» են իրենց ծավալով ու խստությամբ։ Այս հայտարարությունը նշանավորում է Վաշինգտոնի կողմից Թեհրանի նկատմամբ ճնշումն ուժեղացնելու հերթական փուլը։
Ճնշումը կտարածվի երրորդ երկրների վրա
Ըստ Բեսենթի, ԱՄՆ-ի ռազմավարությունը կենտրոնանալու է ոչ միայն Իրանի, այլ նաև երրորդ երկրների վրա, որոնք շարունակում են տնտեսական կապեր պահպանել Թեհրանի հետ։ Քարտուղարը հստակ ահազանգ է հղել՝ նշելով, որ այն պետությունները, որոնք չեն ենթարկվի ԱՄՆ-ի պահանջներին, կրելու են «մեկուսացման մի մասը»։ Այս մոտեցումը, ըստ էության, կիրառում է «երկրորդային պատժամիջոցներ» կոչված մեխանիզմը, որի միջոցով ԱՄՆ-ը ազդում է Իրանի հետ գործ ունեցող այլ երկրների ու ընկերությունների վրա։
Դա նշանակում է, որ ոչ միայն ուղղակի ամերիկյան կապերն են ռիսկի տակ, այլ նաև ցանկացած արտասահմանյան ընկերություն կամ կառավարություն, որը ֆինանսական կամ առևտրային հարաբերություններ է պահպանում Իրանի հետ, կարող է ենթարկվել ամերիկյան պատժամիջոցների։
Ի՞նչ նպատակ է հետապնդում ԱՄՆ-ը
Վաշինգտոնի հայտարարված նպատակն Իրանը ստիպելն է հրաժարվել իր միջուկային ծրագրից և կրճատել տարածաշրջանային ազդեցությունը։ ԱՄՆ-ի վարչակազմը վաղուց կիրառում է «առավելագույն ճնշում» կոչված քաղաքականությունը, որի նպատակն Իրանի տնտեսությանը առավելագույն վնաս պատճառելն է՝ երկիրը բանակցային սեղանի շուրջ նստեցնելու համար։
Այս ֆոնին ուշագրավ է, որ ԱՄՆ-ի հայտարարությունն արվել է այն ժամանակ, երբ Իրանի ու Արևմուտքի միջև դիվանագիտական բանակցությունների հավանականությունը դեռ բաց է մնում։ Մի շարք վերլուծաբաններ նշում են, որ տնտեսական ճնշման ուժեղացումը կարող է ինչպես արագացնել բանակցությունները, այնպես էլ դրանք ավելի դժվարացնել՝ կախված Թեհրանի արձագանքից։
Արձագանքներ և հնարավոր հետևանքներ
Նոր ծրագրի մանրամասները դեռ ամբողջությամբ հրապարակված չեն, սակայն փորձագետները կարծում են, որ այն կարող է ազդել հետևյալ ոլորտների վրա.
- Իրանի նավթի արտահանումը և դրա հետ կապված երրորդ կողմի գնորդները
- Միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ Իրանի ունեցած կապերը
- Ռազմական և երկակի նշանակության ապրանքների մատակարարումը
- Պատժամիջոցներից խուսափելու ուղիները, ներառյալ կրիպտոարժույթային գործարքները
Իրանի հետ ամենաշատ տնտեսական կապ ունեցող երկրներից, ինչպիսիք են Չինաստանը, Ռուսաստանը և մի շարք ասիական պետություններ, ԱՄՆ-ի նոր ծրագիրը կարող է լուրջ մարտահրավեր ստեղծել։ Չինաստանն Իրանի նավթի ամենամեծ գնորդն է, և ամերիկյան ճնշումն այստեղ երկու կողմ ունի. Պեկինն ավանդաբար դիմադրում է ԱՄՆ-ի արտատարածքային պատժամիջոցներին՝ դրանք համարելով ոտնձգություն իր ինքնիշխանության վրա։
Լայն դիվանագիտական համատեքստ
Այս հայտարարությունն արվում է այն պայմաններում, երբ Մերձավոր Արևելքում լարվածությունը շարունակում է մնալ բարձր, և Իրանի ազդեցությունը տարածաշրջանում հանդիպում է ուժեղ հակազդեցության ինչպես ԱՄՆ-ի, այնպես էլ նրա դաշնակիցների կողմից։ ԱՄՆ-ն ու Իրանը բևեռային հակառակ դիրքերում են գտնվում Գազայի հակամարտության, Եմենի, Լիբանանի և Իրաքի հարցերում։
Ըստ դիտորդների, ԱՄՆ-ի նոր տնտեսական ճնշումն ուղղված է ոչ միայն Իրանի ներքին ֆինանսական կայունությանն ու արժույթին, այլ նաև Թեհրանի՝ տարածաշրջանային դերակատարներին ֆինանսավորելու հնարավորությունը սահմանափակելուն։
Ընդհանուր առմամբ, ԱՄՆ-ի հայտարարությունը վկայում է, որ Վաշինգտոնը պատրաստ է ավելի ագրեսիվ մոտեցում ցուցաբերել Իրանի հարցում՝ ճնշումը տարածելով ոչ թե միայն Թեհրանի, այլ նաև Իրանի հետ առևտուր անողների վրա։ Ինչ արդյունք կունենա այս ռազմավարությունը, դա մեծապես կախված կլինի համաշխարհային համայնքի, և մասնավորապես Չինաստանի ու Ռուսաստանի, արձագանքից։
