Կես դար բեմի վրա՝ նոր ձայներով
Աննե-Սոֆի Մութերը մշտապես վերաիմաստավորում է իրեն՝ որպես կատարող ու երաժշտական գործիչ։ Բեմական 50-ամյա հոբելյանի առթիվ աշխարհահռչակ ջութակահարն ապշեցնում է հանդիսատեսին՝ ներկայացնելով աշխարհի տարկեզ ծայրերից ոգեշնչված երաժշտություն, ինչպես նաև հատուկ իր համար ստեղծված ու մինչ այժմ չձայնագրված ստեղծագործություններ։
Հոբելյանի շրջանակներում Մութերը ձայնագրել է ավելի քան 30 ստեղծագործություն, որոնք կա՛մ նվիրված են իրեն, կա՛մ ձևավորվել են նրա պատվերով։ Այս ամենը մաս են կազմում «ASM Forte Forward» անունով ծրագրի, որն իրականացվում է Alpha Classics պիտակի ներքո։ Ծրագրում ներկայացված կոմպոզիտորների ցանկն ընդարձակ է. Կշիշտոֆ Պենդերեցկի, Սոֆիա Գուբայդուլինա, Անդրե Պրևին, Յորգ Վիդման, ինչպես նաև ավելի վերջերս՝ Իրան-Նիդեռլանդների կոմպոզիտոր Aftab Darvishi-ն ու Հարավային Կորեայի Unsuk Chin-ը։
«East Meets West»՝ երաժշտություն և հասարակական ներգրավվածություն
Շարքի առաջին ալբոմը՝ «East Meets West», ոչ միայն Մութերի երաժշտական հետաքրքրությունների արտացոլումն է, այլ նաև վկայություն նրա հասարակական պատասխանատվության։ Ալբոմի բացման ստեղծագործությունը՝ «Likoo for Solo Violin»-ը, գրվել է 2024 թվականին Aftab Darvishi-ի կողմից՝ հատուկ Մութերի համար։ Սա ողբ է կորստի մասին, ստեղծված այն ժամանակ, երբ Իրանի կանայք ռեժիմի ճնշումների դեմ կռվում էին ազատության համար։
«Ես ցանկացա ստեղծել երաժշտական հարգանքի տուրք Իրանի ժողովրդին ու ազատության, համերաշխության ու հավասարության համար պայքարողներին,— ասել է Մութերը։— Մոլորակս ողողված է պատերազմներով, բայց ես չեմ հուսահատվի»։ Ջութակի ձայնում կարելի է ասես լսել կանանց կանչը, որ կամաց-կամաց մարում է լռության մեջ։
Մութերն ընդգծում է, որ հատկապես Իրանի ներկա ծանր իրավիճակում «Likoo»-ն իր ռեպերտուարում պահելը շատ կարևոր է։ «Ես հիացմունք եմ տածում պարսկական մշակույթի ու Իրանում ապրող կին կոմպոզիտորների նկատմամբ,— ասում է նա,— օրինակ Golfam Khayam-ը կռվախաղաղ ընդմիջումների ժամանակ կարողացել է ինձ իր պարտիտուրն ուղարկել էլ. փոստով»։
Լյուցեռնում սկիզբ դրված ճանապարհ
1976 թվականի օգոստոսի 23-ին 13-ամյա Աննե-Սոֆի Մութերն առաջին անգամ բարձրացավ Լյուցեռնի երիտասարդ կատարողների բեմ։ Հենց այնտեղ էր, որ դիրիժոր Հերբերտ ֆոն Կարայանն առաջին անգամ հայտնաբերեց նրա տաղանդը։ Մեկ տարի անց Կարայանն արդեն Մութերին հրավիրեց Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ Զալցբուրգի Զատկի փառատոնին ելույթ ունենալ, ինչը Մութերի ու ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի երկարատև համագործակցության շունչ հաղորդեց։
Ոչ պակաս կարևոր ազդեցություն է ունեցել նաև շվեյցարացի դիրիժոր ու մեկենաս Պոլ Սաչերը, ում հետ Մութերն աշխատել է 1980-ականներին։ «Նա հիմնական ազդակն է եղել ժամանակակից երաժշտության նկատմամբ իմ հետաքրքրության ձևավորման գործում»,— ասում է Մութերը։ Սաչերի կողմից ժառանգված կարևոր կյանքական կանոն է՝ «Ինչ չեմ կարողանում, կսովորեմ. ինչ այսօր չեմ կարողանում սովորել, կսովորեմ ավելի ուշ»։
Հիմնադրամ, պարգևներ և հասարակական ծառայություն
Մութերն արդեն չորս Grammy-ի դափնեկիր է, ինչպես նաև ստացել է Ճապոնիայի Praemium Imperiale մրցանակը, որն արվեստի բնագավառի Նոբելյան մրցանակ է կոչվում։ Նա ուժային ջութակ-հանճար լինելուց բացի, ղեկավարում է Աննե-Սոֆի Մութերի անունը կրող հիմնադրամը, որն աջակցում է շնորհալի երիտասարդ երաժիշտներին, խրախուսելով նրանց ոչ միայն ժամանակակից երաժշտության, այլ նաև հասարակական ծառայության ուղղությամբ։
«Ես ուզում եմ ցույց տալ, որ հարստության ու փառքի ձգտումից բացի, կա նաև հասարակական դեր,— ասում է Մութերը,— թեկուզ ծերանոցում նվագել, կամ բարեգործական համերգներ կազմակերպել»։ Ինքն էլ Save the Children-ի ու Doctors Without Borders-ի կողմնակից է, իսկ 2021–2025 թվականներին ղեկավարել է Գերմանիայի Քաղցկեղի դեմ պայքարի կազմակերպությունը։
Ձայնագրություններ, ալբոմներ և ապագա ծրագրեր
Հոբելյանն ամրապնդելու համար Մութերը Deutsche Grammophon պիտակի հետ համատեղ թողարկում է մի շարք ալբոմներ՝ յուրաքանչյուրը կենտրոնացած հատուկ քաղաքի վրա, ուր կատարվել կամ ձայնագրվել են նշանակալի ստեղծագործություններ։ Արդեն հասանելի են «My Berlin», «My London» ու «My Lucerne» թվային ձևաչափերով, իսկ ծրագրված ալբոմների ամբողջ շարքը կընդգրկի Տոկիոյի ու Նյու Յորքի հետ կապված ստեղծագործություններ։
«ASM Forte Forward» շարքի հաջորդ ալբոմը՝ «American Tunes #1», ներառում է Անդրե Պրևինի ու կոմպոզիտոր Սեբաստյան Կյուրիերի ստեղծագործություններ, ովքեր բազմիցս ստեղծագործություններ են գրել Մութերի համար։
Ջութակն Մութերի ձայնն է, ինչպես ինքն է ասում. «Ջութակը տիեզերքի ամենահիանալի գործիքն է։ 50 տարի շարունակ ես փորձել եմ ապացուցել դա»։ Նա ավելացնում է, որ հենց այնտեղ, ուր լռում է բառը, երաժշտությունն ամենից ուժեղ ու անկեղծ է հնչում։
