Ինչպես հայտնաբերել կեղծ սոցիալական մեդիայի հաշիվները, բոտերն ու տրոլներին

Սոցիալական մեդիայի կեղծ հաշիվների, բոտերի և տրոլների հայտնաբերումը

Թվային դարաշրջանում սոցիալական մեդիան դարձել է հաղորդակցության և տեղեկատվության հիմնական միջոցը։ Սակայն, դրա հետ մեկտեղ, աճել է կեղծ հաշիվների, բոտերի և տրոլների խնդիրը, որոնք կարող են խեղաթյուրել հանրային քննարկումները և տարածել ապատեղեկատվություն։ Օրինակ, Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարությունը 2022 թվականին Ռուսաստանի կողմից իրականացված «Դոպելգանգեր» անունով ապատեղեկատվական արշավի մասին հայտնել է, որի նպատակն էր աջակցել ռուսամետ տրամադրություններին սոցիալական մեդիա հարթակներում, հատկապես Գերմանիայում։ Այս արշավի շրջանակներում օրական հարյուր հազարավոր կեղծ հաշիվներ էին գործում՝ վայրկյանում մեկից ավելի գրառումներ անելով։ Սա ընդգծում է սոցիալական մեդիայի հաշիվների իսկությունը ստուգելու և կեղծ բովանդակությունը ճանաչելու կարևորությունը։

Ի՞նչ են կեղծ հաշիվները:

Կեղծ հաշիվները սոցիալական մեդիայի պրոֆիլներ են, որոնք թաքցնում են իրենց իրական ինքնությունը։ Դրանք կարող են ներկայանալ որպես սովորական օգտատերեր կամ ընդօրինակել քաղաքական գործիչների, հաստատությունների կամ լրագրողների։ Կարևոր է նշել, որ ոչ բոլոր կեղծ հաշիվներն ունեն վնասակար նպատակներ։ Որոշ մարդիկ կարող են կեղծանուններ օգտագործել իրենց ինքնությունը կամ անվտանգությունը պաշտպանելու համար, օրինակ՝ ակտիվիստները կամ տեղեկատվություն փոխանցողները։

Ի՞նչ են բոտերը:

Բոտերը, կամ ռոբոտները, համակարգչային ծրագրեր են, որոնք ավտոմատ կերպով կատարում են առաջադրանքներ, ինչպիսիք են մեկնաբանությունները, բովանդակության տարածումը կամ առցանց քննարկումների ստեղծումը։ Կան «լավ» բոտեր, որոնք կարող են օգտակար լինել՝ ավտոմատ կերպով տարածելով լուրեր, եղանակի կանխատեսումներ կամ երկրաշարժերի մասին ահազանգեր։ Սակայն կան նաև «վատ» բոտեր, որոնք նախատեսված են իրական մարդկային գործունեությունը ընդօրինակելու համար՝ որոշակի օրակարգ առաջ մղելու նպատակով։ Այս բոտերը կարող են կեղծել իրականությունը՝ ուժեղացնելով որոշակի քաղաքական կարծիքներ և արհեստական ուշադրություն հրավիրելով որոշակի խնդիրների վրա։

Ի՞նչ են տրոլները:

Ի տարբերություն բոտերի, տրոլները իրական մարդիկ են, որոնք ցուցաբերում են կործանարար և գերակտիվ առցանց վարքագիծ։ Որոշ տրոլներ նույնիսկ վարձատրվում են որոշակի հանրային գործիչների կամ մեդիա կազմակերպությունների հետապնդելու համար՝ այսպես կոչված «տրոլների ֆաբրիկաների» կամ «ֆերմաների» շրջանակներում։ Դրա ամենահայտնի օրինակներից մեկը Սանկտ Պետերբուրգի (Ռուսաստան) Ինտերնետ Հետազոտությունների Գործակալությունն է, որը տարածել է կեղծ տեղեկություններ և կրեմլամետ հաղորդագրություններ տարբեր եվրոպական և ԱՄՆ ընտրարշավների ժամանակ։

Ինչպե՞ս հայտնաբերել դրանց:

Շատ կեղծ հաշիվներ, բոտեր և տրոլներ կարող են անհետանալ նախքան դրանց նկատելը։ Եվրոպայում սոցիալական մեդիա հարթակները պարտավոր են, համաձայն Թվային Ծառայությունների Ակտի (DSA), հրապարակել թափանցիկության մասին հաշվետվություններ, ներառյալ՝ ինչքան բովանդակություն են ջնջում։ Սակայն երբեմն հաշիվներն ավելի արագ են հայտնվում, քան հարթակները կարող են արձագանքել։ Ահա մի քանի կոնկրետ խորհուրդներ, որոնք կօգնեն ձեզ բացահայտել դրանց:

1. Ինքնություն. Ստուգեք հաշվի անունը, պրոֆիլի նկարը և օգտանունը

Իսկական հաշիվները սովորաբար ունենում են հետևողական թվային ինքնություն։ Նրանց անունը, պրոֆիլի նկարը, կենսագրությունը և բովանդակությունը սովորաբար համապատասխանում են իրենց մասին պատմությանը։ Զգույշ եղեք, եթե դա այդպես չէ։ Հնարավոր կարմիր դրոշակները ներառում են՝

• Ընդհանուր, ստոկային կամ AI-ի կողմից ստեղծված պրոֆիլի նկար,
• Օգտանուն, որը պարունակում է թվերի և նիշերի երկար, պատահական թվացող շարան,
• Վերջերս ստեղծված հաշիվ, որը հանկարծակի դարձել է շատ ակտիվ,
• Ընդհանուր կենսագրություն, ինչպիսին է «Ճշմարտություն փնտրող» կամ «Հայրենասեր», քիչ կամ առանց անձնական տեղեկությունների։

Բացի այդ, ստուգեք տեղեկատվությունը պաշտոնական աղբյուրների միջոցով։ Հանրային գործիչները սովորաբար ունենում են հետագծելի առցանց ներկայություն։ Փնտրեք հղումներ պաշտոնական կայքերին և կազմակերպություններին, որոնցում նրանք աշխատում են։ Ստուգեք, թե արդյոք հաշվի անունը, պրոֆիլի նկարը, անձնական տեղեկությունները և օգտանունը համապատասխանում են այլուր հրապարակված տեղեկություններին։ Օգտագործեք հակադարձ պատկերի որոնման մեթոդը (օրինակ՝ Google Lens-ում կամ TinEye-ում)՝ պարզելու համար, թե արդյոք պրոֆիլում օգտագործված նկարը պատկերում է մեկ ուրիշին, քան հայտարարված է, կամ արդյոք պատկերը հայտնվել է առցանց այլուր։ Եվ մի ապավինեք հաստատման նշաններին, քանի որ որոշ հարթակներ այժմ թույլ են տալիս օգտատերերին գնել դրանք։

2. Վարքագիծ. Վերանայեք, թե ինչ է տեղադրում հաշիվը

Կեղծ հաշիվները, բոտերը և տրոլների հաշիվները հաճախ տարբերվում են սովորական օգտատերերից։ Իսկական օգտատերերը սովորաբար շփվում են ուրիշների հետ, քննարկում են մի քանի թեմաներ և ցուցաբերում են գործունեության բնական օրինաչափություններ, որոնք հաճախ կապված են իրենց հետաքրքրությունների, մասնագիտության կամ աշխարհագրական դիրքի հետ։ Եթե գերմանացի ուսանողը տեղադրում է Աֆղանստանի պատերազմական գոտիները պատկերող նկարներ կամ ռուս թոշակառուն կիսվում է Փարիզի հակապատվաստումային բողոքի ցույցերից լուսանկարներով, դա կարող է կասկածներ առաջացնել։ Բոտերը հաճախ տեղադրում են այնպիսի արագությամբ և հաճախականությամբ, որը գրեթե անհնար է պահպանել մարդկանց համար։ Տրոլների հաշիվները հայտնաբերելն ավելի դժվար է, քանի որ դրանք սովորաբար վերահսկվում են իրական մարդկանց կողմից։ Տրոլների համար ավելի լավ է կենտրոնանալ իրենց տարածած բովանդակության վրա։ Տրոլի բնորոշ հատկանիշը հաճախ նրանց վարքն է, այլ ոչ թե ինքնությունը։ Նրանք ավելի քիչ են հետաքրքրված իմաստալից քննարկումներով, քան արձագանքներ հրահրելով։ Նրանց նպատակը հաճախ զայրույթ առաջացնելով, պառակտումներ սերմանելով կամ խոսակցությունները շեղելով ներգրավվածության ավելացումն է։

3. Ցանց. Ուսումնասիրեք հաշվի ցանցը և փոխազդեցությունները

Կեղծ հաշիվները, բոտերը և տրոլները հազվադեպ են գործում մեկուսացված։ Դուք կարող եք արժեքավոր հուշումներ գտնել հաշվի իսկության վերաբերյալ՝ ուսումնասիրելով, թե ով է հետևում դրան և ինչպես են այլ օգտատերեր փոխազդում դրա հետ։ Իսկական օգտատերերը սովորաբար ունենում են հետևորդների և փոխազդեցությունների բազմազան խառնուրդ։ Ի հակադրություն, կեղծ հաշիվները հաճախ ցանցերի մաս են կազմում, որոնք բազմիցս ուժեղացնում են որոշակի պատմություն։ Ահա մի քանի հնարավոր կարմիր դրոշակներ.

• Հետևորդների մեծ թիվ՝ ընդհանուր պրոֆիլի տեղեկություններով,
• Մեկնաբանություններ կամ պատասխաններ, որոնք կրկնվող են, նույնական կամ անկապ են գրառման բովանդակության հետ,
• Հազարավոր հետևորդներ, բայց քիչ իմաստալից ներգրավվածություն,
• Հետևորդներ, որոնք վերջերս են ստեղծվել, քիչ գրառումների պատմություն ունեն կամ հիմնականում վերահրապարակում են այլ հաշիվների բովանդակությունը,
• Զրույցներ, որոնք միակողմանի են թվում, քիչ անհամաձայնությամբ կամ կարծիքների բազմազանությամբ,
• Մի քանի հաշիվներ, որոնք կարճ ժամանակահատվածում տեղադրում են նույն մեկնաբանությունները, հղումները կամ հեշթեգերը։

Եթե դուք վստահ չեք, թե արդյոք հաշիվը կեղծ է, կամ արդյոք բովանդակությունը տարածվում է բոտի կամ տրոլի կողմից, դանդաղեք և ավելի մանրամասն նայեք։ Մի քանի րոպե ծախսելը հաշվի ինքնությունը, վարքը և ցանցը ուսումնասիրելու վրա կարող է մեծապես օգնել ձեզ տարբերակելու իսկական օգտատերերին կեղծ հաշիվներից, բոտերից և տրոլներից։

Այս հոդվածն առաջին անգամ հրապարակվել է 2022 թվականին և վերանայվել է՝ ներառելու նոր զարգացումներն ու միտումները։