Իրանի կտրուկ զգուշացումը միջազգային հանրությանը
Իրանի կառավարությունը բաց հայտարարությամբ դիմել է միջազգային հանրությանը՝ նախազգուշացնելով, որ ԱՄՆ-ի կողմից Թեհրանի դեմ կիրառվող տնտեսական պատժամիջոցներին աջակցող կամ դրանց միացող ցանկացած պետություն կդիտարկվի որպես թշնամի պետություն։ Այս հայտարարությունը հնչեց այն ֆոնին, երբ Վաշինգտոնը ավելի է խստացնում իր տնտեսական քաղաքականությունը Իրանի նկատմամբ։
Թրամփի «ամենախստագույն» տնտեսական արշավը
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը այս շաբաթ հայտարարեց, որ Վաշինգտոնը մեկնարկում է այն, ինչ ինքն անվանեց պատմության մեջ «ամենախստագույն տնտեսական գործողությունը» Իրանի դեմ։ Թրամփի վարչակազմը ձգտում է առավելագույն ճնշում գործադրել Թեհրանի վրա՝ հատկապես երկրի միջուկային ծրագրի և տարածաշրջանային քաղաքականության հետ կապված հարցերում։
Ըստ ԱՄՆ-ի, նոր պատժամիջոցները կնպատակաուղղվեն Իրանի նավթային արտահանմանը, ֆինանսական հատվածին, ինչպես նաև Թեհրանի հետ բիզնես կապեր պահպանող երրորդ երկրների ընկերություններին։ Այս մոտեցումը, որը հայտնի է «երկրորդային պատժամիջոցներ» անունով, ստիպում է օտարերկրյա կազմակերպություններին ընտրություն կատարել՝ ԱՄՆ-ի հետ կապերը կամ Իրանի հետ առևտուրը։
Թեհրանի արձագանքը
Իրանի իշխանությունները մերժել են ԱՄՆ-ի այս քայլերը՝ դրանք բնութագրելով որպես ապօրինի միջամտություն ինքնիշխան պետության ներքին գործերին։ Թեհրանը հստակ նշել է, որ ճնշումների դիմաց զիջումների չի գնա, և ցանկացած երրորդ կողմ, որը կընտրի ԱՄՆ-ի կողմը, ինքնաբերաբար կկորցնի Իրանի հետ ունեցած հարաբերությունները։
Իրանի այս կոշտ դիրքորոշումը ցույց է տալիս, որ Թեհրանը պատրաստ չէ ընդունել արտաքին թելադրանք, անկախ տնտեսական ճնշման ծավալից։ Երկիրն արդեն տարիներ ի վեր ապրում է ծանր տնտեսական պայմաններում՝ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների և կորոնավիրուսի համաճարակի հետևանքով, սակայն իր ղեկավարությունը շարունակում է հաստատել, որ կդիմադրի արտաքին ճնշմանը։
Միջազգային հանրության դիրքորոշումը
Այս իրավիճակում հատկապես կարևոր է եվրոպական երկրների, ինչպես նաև Չինաստանի և Ռուսաստանի դիրքորոշումը։ Այս պետությունները նախկինում փորձել են պահպանել 2015 թվականի միջուկային համաձայնագիրը, սակայն ԱՄՆ-ի ճնշման ներքո նրանք հայտնվում են դժվարին ընտրության առջև։
Եվրոպական Միությունը բազմիցս արտահայտել է իր դժգոհությունը ԱՄՆ-ի «երկրորդային պատժամիջոցների» կիրառման վերաբերյալ, որոնք ազդում են եվրոպական ընկերությունների վրա։ Բրյուսելը պնդում է, որ տնտեսական պատժամիջոցները պետք է լինեն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մակարդակով հաստատված, այլ ոչ թե միակողմանի պարտադրված։
Ի՞նչ է սպասվում հետո
Փորձագետները նշում են, որ Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև լարվածության ներկայիս մակարդակը կարող է ավելի բարդ դարձնել դիվանագիտական լուծման հեռանկարները։ Թեհրանը ներկայումս արագացրել է ուրանի հարստացման ծրագիրը, ինչն ավելի է մեծացնում Արևմուտքի անհանգստությունը։
ԱՄՆ-ն, իր հերթին, պնդում է, որ Իրանի վրա ճնշումն անհրաժեշտ է, քանի դեռ Թեհրանը չի ստանձնել հաստատուն պարտավորություններ իր միջուկային ծրագրի սահմանափակման վերաբերյալ։ Վաշինգտոնի տեսանկյունից, ռազմական ներուժ ունեցող միջուկային Իրանը ռիստ է ոչ միայն տարածաշրջանային, այլ նաև համաշխարհային անվտանգության համար։
Երկու կողմերի մոտ ճկունության բացակայությունը դժվարացնում է բանակցությունների վերսկսման հնարավորությունը, ինչն ավելի ու ավելի մտահոգիչ է դառնում միջազգային հանրության համար, որը ձգտում է կայունության Մերձավոր Արևելքում։
