Նախագահ Թրամփի գաղտնի մեկնումը Թուրքիայից և տարածաշրջանային լարվածությունը
Ըստ մի շարք հաղորդումների՝ ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը, իբր, անսովոր և գաղտնի մեթոդներ է կիրառել Թուրքիայում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովից հեռանալու համար՝ Իրանի կողմից սպանության հավանական սպառնալիքի պատճառով։ Այս միջադեպը, որը տեղի է ունեցել 2020 թվականի հունվարին, իբրև թե, ներառել է խաբեությունների բարդ համակարգ՝ նախագահի անվտանգությունը երաշխավորելու համար։ Այս պնդումները լույս են սփռում այն ժամանակաշրջանի վրա, երբ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև լարվածությունը հասել էր իր գագաթնակետին՝ հատկապես Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի «Ղոդս» ուժերի հրամանատար Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանությունից հետո։
Սոլեյմանիի սպանությունը, որը տեղի ունեցավ 2020 թվականի հունվարի 3-ին Բաղդադում ԱՄՆ անօդաչու թռչող սարքի հարվածի հետևանքով, Իրանի կողմից դիտվեց որպես պատերազմական գործողություն և հանգեցրեց կտրուկ հակազդեցության խոստումների։ Իրանի բարձրաստիճան պաշտոնյաները, այդ թվում՝ Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին, հայտարարեցին «կոշտ վրեժխնդրության» մասին։ Այս սպառնալիքների ֆոնին, ԱՄՆ հետախուզական ծառայությունները, իբր, տեղեկություններ են ստացել Թրամփի դեմ հնարավոր մահափորձի մասին, ինչը դրդել է նրանց ձեռնարկել անսովոր անվտանգության միջոցներ։
Անվտանգության բարդ միջոցներ և խաբեություն
Հաղորդվում է, որ Թրամփի մեկնումը Թուրքիայից, որտեղ նա մասնակցում էր ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովին, կազմակերպվել է մեծ գաղտնիության պայմաններում։ Ավանդական արարողակարգերից շեղվելով՝ նախագահի շքախումբը, իբր, օգտագործել է մի քանի շարասյուն և կեղծ ուղղություններ՝ շփոթություն ստեղծելու և հնարավոր հետապնդողներին մոլորեցնելու համար։ Նշվում է, որ Թրամփը չի օգտագործել իր սովորական «Air Force One» ինքնաթիռը՝ փոխարենը նստելով այլ օդանավ, որը մեկնել է անսովոր երթուղով։ Այս բոլոր քայլերը, իբր, ուղղված էին Իրանի կողմից հնարավոր հարձակումը կանխելուն կամ նախագահի գտնվելու վայրը թաքցնելուն։
Այս իրադարձությունները տեղի են ունեցել Իրանի կողմից Իրաքում ԱՄՆ ռազմական բազաների վրա բալիստիկ հրթիռային հարձակումներից անմիջապես հետո, որոնք պատասխան էին Սոլեյմանիի սպանությանը։ Չնայած Իրանի հարձակումները զգալի վնաս պատճառեցին, զոհեր չգրանցվեցին, ինչը որոշ վերլուծաբանների կողմից մեկնաբանվեց որպես դեմարշ՝ ուղղված լարվածության հետագա սրացումից խուսափելուն։ Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ի կողմից անվտանգության միջոցների խստացումը ցույց էր տալիս, որ սպառնալիքները դեռևս լուրջ էին ընկալվում։
Նավթի գների աճը և Հորմուզի նեղուցի նշանակությունը
Միաժամանակ, տարածաշրջանային լարվածությունը զգալի ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային նավթային շուկաների վրա։ Հորմուզի նեղուցի շուրջ համաձայնության հույսերի մարումը հանգեցրել է նավթի գների աճի։ Հորմուզի նեղուցը աշխարհի ամենակարևոր նավթային ուղիներից մեկն է, որի միջով անցնում է համաշխարհային նավթի մոտ մեկ հինգերորդը։ Իրանը պարբերաբար սպառնում է փակել նեղուցը՝ որպես արևմտյան պատժամիջոցների կամ ռազմական գործողությունների պատասխան։
Նավթի գների բարձրացումը պայմանավորված էր այն մտավախություններով, որ տարածաշրջանային հակամարտությունը կարող է խաթարել նավթի մատակարարումները։ Ցանկացած անկայունություն Հորմուզի նեղուցում անմիջապես ազդում է համաշխարհային տնտեսության վրա՝ բարձրացնելով էներգակիրների գները և սպառնալով մատակարարման շղթաներին։ Այս իրավիճակը ընդգծում է Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների և համաշխարհային տնտեսության փոխկապակցվածությունը։
Ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստ
Այս իրադարձությունները տեղի են ունեցել ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև լարված հարաբերությունների ֆոնին, որոնք էլ ավելի սրվեցին 2018 թվականին Թրամփի վարչակազմի կողմից միջուկային համաձայնագրից (JCPOA) դուրս գալուց և Իրանի դեմ խիստ պատժամիջոցներ կիրառելուց հետո։ Այս քայլերը նպատակ ունեին սահմանափակել Իրանի միջուկային ծրագիրը և տարածաշրջանային ազդեցությունը, սակայն դրանք նաև հանգեցրին Իրանի կողմից իր միջուկային պարտավորություններից աստիճանական հրաժարմանը և տարածաշրջանում լարվածության աճին։
ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովից Թրամփի գաղտնի մեկնման մասին հաղորդումները, նավթի գների աճի հետ մեկտեղ, վկայում են այն մասին, թե որքան փխրուն էր տարածաշրջանային անվտանգությունը 2020 թվականի սկզբին։ Այս իրադարձությունները ցույց տվեցին ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հակամարտության պոտենցիալ վտանգավոր հետևանքները, որոնք կարող էին ազդել ոչ միայն երկու երկրների, այլև ողջ համաշխարհային հանրության վրա՝ հատկապես էներգետիկ անվտանգության և տարածաշրջանային կայունության առումով։
«Տարածաշրջանային անկայունությունը, հատկապես Հորմուզի նեղուցի շուրջ, կարող է կործանարար ազդեցություն ունենալ համաշխարհային տնտեսության վրա»։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Թրամփի գաղտնի մեկնման մասին պաշտոնական հաստատումներ չեն հրապարակվել, այս հաղորդումները հիշեցնում են Մերձավոր Արևելքում շարունակվող բարդությունների և այն մասին, թե ինչպես են աշխարհաքաղաքական լարվածությունները կարող ունենալ լայնածավալ հետևանքներ, որոնք դուրս են գալիս անմիջական հակամարտության գոտու սահմաններից։
