Նոր համաձայնագիրը վերափոխում է ռազմական համագործակցությունը
Սիրիայի և Ռուսաստանի միջև երկարատև բանակցություններից հետո կնքվել է փոխըմբռնման հուշագիր, որը կարգավորում է Սիրիայի տարածքում գտնվող ռուսական ռազմական օբյեկտների ապագան։ Այս համաձայնագիրը, որը ձեռք է բերվել 18 ամսվա քննարկումներից հետո, նախատեսում է ռուսական ռազմական ներկայության աստիճանական դադարեցում և Սիրիայի կողմից այդ բազաների կառավարման ստանձնում։
Սիրիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ այս պայմանավորվածությունը արդյունավետորեն կվերացնի Ռուսաստանի ռազմական հենակետերը արաբական երկրում։ Փոխարենը, նախկին ռազմական օբյեկտները կվերածվեն համատեղ ուսումնական և կարողությունների զարգացման կենտրոնների՝ պահպանելով երկու կողմերի փոխադարձ շահերը։
Հիմնական օբյեկտների փոխանցումը
Համաձայնագրի համաձայն՝ Սիրիան կստանձնի Հմեյմիմ օդանավակայանի և Տարտուս նավահանգստի առևտրային կայանի կառավարումը։ Այս օբյեկտները, որոնք կարևոր դեր են խաղացել Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում նախկին նախագահ Բաշար ալ-Ասադին ռազմական աջակցություն ցուցաբերելու գործում, աստիճանաբար կինտեգրվեն երկրի քաղաքացիական կառավարման համակարգին։
Սիրիայի պետական լրատվամիջոցները մեջբերել են արտաքին գործերի նախարարության հայտարարությունը, որում նշվում է, որ անցումային գործընթացը կավարտվի երեք ամսվա ընթացքում։ Ռուսաստանը դեռևս պաշտոնական մեկնաբանություն չի արել այս համաձայնագրի վերաբերյալ։
Ռուսաստանի դերը Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում
Սիրիայում 2011-2024 թվականներին տեղի ունեցած քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Ռուսաստանը եղել է Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմի գլխավոր դաշնակիցը և ռազմական հենարանը։ Ռուսական ռազմական ուժերի միջամտությունը վճռորոշ դեր խաղաց Ասադի իշխանությունը պահպանելու գործում՝ հակառակ ապստամբական ուժերի զգալի առաջխաղացումներին։
Ասադի ռեժիմը տապալվեց 2024 թվականի դեկտեմբերին, և նա այժմ ապրում է Մոսկվայում՝ արտաքսված։ Նրա տապալումը զգալի հարված հասցրեց տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցությանը, քանի որ Սիրիան հանդիսանում էր Մոսկվայի համար կարևոր հենակետ Մերձավոր Արևելքում։
Հարաբերությունների վերականգնումը հետ-Ասադյան Սիրիայի հետ
Ասադի տապալումից հետո Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ջանքեր է գործադրել Սիրիայի նոր ղեկավարության հետ հարաբերություններ կառուցելու համար։ Այս ջանքերի հիմնական նպատակն է պաշտպանել նախկին Խորհրդային Միության սահմաններից դուրս գտնվող Ռուսաստանի միակ պաշտոնական ռազմական բազաների ապագան։
Սիրիայի ներկայիս նախագահ Ահմադ ալ-Շարաան, ով գլխավորում էր իսլամիստ ապստամբական խմբավորումների դաշինքը պատերազմի ընթացքում, իշխանության գալուց հետո՝ 2025 թվականի հունվարից, երկու անգամ հանդիպել է Պուտինի հետ Մոսկվայում։ Վերջին հանդիպման ժամանակ Պուտինը հայտարարել է, որ «միջպետական հարաբերությունները վերականգնելու առումով շատ բան է արվել»։
Սիրիայի կառավարությունը բազմիցս պահանջել է Մոսկվայից արտահանձնել Բաշար ալ-Ասադին, ինչը լարվածություն է առաջացրել նոր հարաբերություններում։ Այնուամենայնիվ, նոր համաձայնագիրը ռազմական բազաների վերաբերյալ կարող է դիտվել որպես երկու երկրների միջև փոխըմբռնման հասնելու և հարաբերությունները վերակառուցելու քայլ՝ նոր քաղաքական իրողությունների լույսի ներքո։
«Այս համաձայնագիրը կարևոր շրջադարձային կետ է Սիրիայի և Ռուսաստանի հարաբերություններում՝ ազդարարելով ռազմական համագործակցության նոր փուլ, որը կենտրոնացած է ուսուցման և կարողությունների զարգացման վրա՝ փոխարինելով նախկին ռազմական ներկայությանը», – նշել է մեկնաբանը։
Այս զարգացումները վկայում են Մերձավոր Արևելքում աշխարհաքաղաքական ուժերի հավասարակշռության փոփոխության մասին, որտեղ Ռուսաստանը ձգտում է պահպանել իր ազդեցությունը՝ հարմարվելով տարածաշրջանային նոր քաղաքական լանդշաֆտին։
