Լիտվայի սահմանապահները նոր մարտահրավերների առջև
Լիտվայի պետական սահմանապահ ծառայությունը (SBGS) հայտարարել է Բելառուսի հետ սահմանին 12 ստորգետնյա թունելների հայտնաբերման մասին, որոնք օգտագործվում են միգրանտների կողմից երկիր մուտք գործելու համար։ Այս թունելները, որոնց երկարությունը լիտվական կողմից հասնում է մինչև 25 մետրի, նոր մարտահրավեր են ներկայացնում սահմանային անվտանգության համար և կասկածներ են առաջացնում Բելառուսի կառավարության՝ Մինսկի հնարավոր ներգրավվածության վերաբերյալ։ Փորձագետները դա դիտարկում են որպես հիբրիդային հարձակման մաս՝ տարածաշրջանում քաղաքական անկայունություն ստեղծելու նպատակով։
Լիտվայի և Բելառուսի միջև սահմանի ընդհանուր երկարությունը մոտ 700 կիլոմետր է, որից մոտ 550 կիլոմետրը ցանկապատված է։ Չնայած գոյություն ունեցող արգելքներին, թունելների հայտնաբերումը ցույց է տալիս, որ միգրանտները և նրանց հնարավոր հովանավորները նոր ուղիներ են փնտրում սահմանը հատելու համար։
Թունելների հայտնաբերման մեխանիզմը և ձերբակալությունները
Լիտվայի պետական սահմանապահ ծառայության հրամանատար, գեներալ Ռուստամաս Լյուբաևասը բացատրել է, որ սահմանային գոտում տեղադրված է սեյսմիկ համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել հողի տատանումների բարձր մակարդակը երկար ժամանակահատվածում։ «Մենք սպասում ենք պեղումների վերջին փուլին, և երբ միգրանտները դուրս են գալիս, մենք նրանց ձերբակալում ենք»,- ասել է նա՝ հավելելով, որ մինչ օրս ձերբակալվել է մինչև 40 միգրանտ, ովքեր դուրս են եկել նման թունելներից։
Լիտվայի դատախազությունը հաստատել է DW-ին, որ նախաքննություն է ընթանում մոտ 20 անձի նկատմամբ, ովքեր կասկածվում են ապօրինի թունել փորելու մեջ։ Հնարավոր մեղադրանքները ներառում են նաև մարդկանց մաքսանենգություն։ Քննության պատճառով ներկայումս լրատվամիջոցների այցելությունները դեպքի վայրեր արգելված են։ Լյուբաևասը զարմացած է, որ միգրանտները փորձում են ստորգետնյա անցում կատարել։ «Թունել փորելու համար շատ ջանք է պահանջվում, իսկ միգրանտները ձերբակալվում են գրեթե անմիջապես. առավելագույնը, մի փոքր խումբ է կարողանում անցնել»,- նշել է նա։
Մինսկի հնարավոր ներգրավվածությունը և հիբրիդային հարձակումները
Թունելների բարդ բնույթը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ միգրանտները մենակ չեն գործում։ Լյուբաևասը կարծում է, որ նրանք չէին կարողանա դա անել առանց Բելառուսի իշխանությունների լոգիստիկ աջակցության, քանի որ թունելների պատերը ամրացնելու համար անհրաժեշտ են մեծ քանակությամբ նյութեր, ինչպես օրինակ՝ փայտ։ Նրա խոսքով՝ Բելառուսը, ըստ երևույթին, ցանկանում է «սահմանին լարվածության մակարդակը բարձր պահել»։ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հերքել է հարևան պետություններին միգրացիոն հոսքերը հեշտացնելը։ Նմանատիպ միգրանտների թունելներ նախկինում հայտնաբերվել են նաև հարևան Լեհաստանում։
Վիլնյուսի համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների և քաղաքական գիտությունների ինստիտուտի տնօրեն Մարգարիտա Սեսելգիտեն համաձայնել է Լյուբաևասի տեսակետի հետ։ «Բելառուսը շատ ուշադիր է հետևում իր սահմանին, և երկիրը չի տեղավորվում Աֆղանստանից, Իրանից կամ Շրի Լանկայից միգրանտների բնական միգրացիոն երթուղու մեջ»,- ասել է նա DW-ին՝ հավելելով, որ Մինսկը պետք է որ գոնե աչք փակած լինի սահմանի մոտ տեղի ունեցող ցանկացած պեղումների վրա։ Սեսելգիտեն, հետևաբար, թունելները դիտարկում է որպես «հիբրիդային հարձակում՝ մեր հասարակության մեջ անհանգստություն առաջացնելու համար»։ Նրա խոսքով՝ «անվտանգության աշխարհում վակուում չկա։ Քանի որ Լիտվան փակում է խոցելի կետերը և ամրացնում իր սահմանային ցանկապատը, Բելառուսն այժմ օգնում է միգրանտներին անցնել դրա տակով»։
«Մինսկը օգնում է իր մերձավոր դաշնակից Մոսկվային»,- ասել է Սեսելգիտեն։
Ռուսաստանը 2022 թվականի փետրվարին սկսեց Ուկրաինա իր լայնածավալ ներխուժումը մասամբ Բելառուսից, որտեղ զորքեր էր կուտակել ռազմական զորավարժությունների պատրվակով։ «Լիտվան շատ բացահայտ է խոսել Ռուսաստանի դեմ պաշտպանության մասին, ինչպես սովորական, այնպես էլ հիբրիդային, ԵՄ և ՆԱՏՕ-ի մակարդակով, և նրանք ցանկանում են լռեցնել այդ ձայնը՝ մեր երկրում քաոս առաջացնելով»,- ասել է քաղաքագետը։ «Հիմնական նպատակը հավանաբար Ուկրաինայի աջակցությունը թուլացնելն է և եվրոպական միասնությունը խաթարելը»,- հավելել է նա։
Միգրացիան որպես ռազմավարական գործիք
Վիլնյուսի «Աշխարհաքաղաքականություն և անվտանգության ուսումնասիրությունների կենտրոն» վերլուծական կենտրոնի գործադիր տնօրեն Լինաս Կոյալան նշել է, որ թունելները զբաղեցնում են սահմանային ուժերին, նույնիսկ եթե միայն մի քանի միգրանտ է անցնում։ Նա թունելները նկարագրել է որպես «միգրացիայի զենքի կիրառման հարձակման հերթական փուլը, որին մենք բախվում ենք 2021 թվականից»։ Այդ ժամանակ տասնյակ հազարավոր միգրանտներ Բելառուսից անցան Լիտվա, Լեհաստան և Լատվիա։ Եվրոպական միությունը այդ իրադարձությունները անվանեց «միգրանտների պետական հովանավորությամբ գործիքավորում ԵՄ արտաքին սահմանին», որը կազմակերպվել էր Լուկաշենկոյի կողմից։ «Լատվիան, Լեհաստանը, Լիտվան և այլ երկրներ այդ ժամանակից ի վեր ստեղծել են արտաքին սահմաններ, և մենք կարողացել ենք ապօրինի միգրացիան հասցնել նվազագույնի»,- ասել է Կոյալան DW-ին։ Լիտվայի սահմանապահները 2025 թվականին գրանցել են երկիր ապօրինի մուտքի 1652 փորձ։ Սակայն այս թիվը զրոյի չի հասնի, քանի դեռ Մինսկը չի զբաղվում խնդրով իր կողմից, ըստ Կոյալայի։ «Իսկ դա քիչ հավանական է. Բելառուսը հստակորեն փորձում է հնարավորինս շատ խնդիրներ ստեղծել»։
Միգրացիոն հետազոտությունների ինստիտուտի վերլուծաբան Ռոբերտ Գոնչին, ով գտնվում է Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում, ընդգծել է, որ Բելառուսը հեռու է լինելու առաջին երկրից, որն օգտագործում է միգրացիան որպես ռազմավարական գործիք։ «Դա համեմատաբար ցածրարժեք, ցածր ռիսկային միջոց է այլ երկրների վրա ճնշում գործադրելու համար, և 1950-ականներից ի վեր կառավարությունների կողմից միգրացիոն հոսքեր ստեղծելու կամ մանիպուլյացիայի բազմաթիվ փաստագրված դեպքեր են եղել»,- ասել է նա DW-ին։ Նա հավելել է, որ նույնիսկ Ասորական կայսրությունը, որը փլուզվել է մ.թ.ա. յոթերորդ դարում, օգտագործել է միգրացիան կայսերական վերահսկողությունը ամրապնդելու համար։
Գոնչին չի բացառել, որ վերջերս հայտնաբերված թունելների հետևում կարող են կանգնած լինել ինքնավար մաքսանենգ ցանցեր, որոնք Բելառուսի իշխանությունները ամբողջությամբ չեն վերահսկում։ Նա հավելել է, որ Բելառուսը և Ռուսաստանը օգտագործել են զենքի վերածված միգրացիան՝ «Արևմուտքի ուշադրությունը Ռուսաստանի ավելի լայն ռազմավարական օրակարգից շեղելու և ՆԱՏՕ-ի արևելյան թևի երկայնքով անկայունություն ստեղծելու համար՝ եվրոպական երկրների ներսում քաղաքական և սոցիալական լարվածություն սերմանելով»։
Արևելյան երկրների դիմադրողականությունը
Սակայն փորձագետները կարծես թե համաձայն են, որ ԵՄ արևելյան թևի երկրները բավականին լավ են գործում այդ առումով։ «Աճում է համագործակցությունը և համակարգումը սկանդինավյան և բալթյան պետությունների, ինչպես նաև Լեհաստանի միջև, քանի որ այս երկրները նմանատիպ մարտահրավերների են բախվում։ Եվ ԵՄ Frontex առաքելությունը լրացուցիչ սարքավորումներ է ուղարկում»,- ասել է Սեսելգիտեն։ Լիտվան ներկայումս տեխնիկական աջակցություն է ստանում հարևան երկրներից։ «Մենք փորձարկում ենք լեհական սկանավորման սարքավորումներ, որոնց միջոցով կարող ենք հայտնաբերել դատարկ տարածքներ գետնի տակ։ Եթե այս գործիքները լավ աշխատեն, մենք կգնենք և կտեղակայենք դրանք»,- բացատրել է Լյուբաևասը։
