Հարավչինական ծովում նոր բախում. Չինաստանն ու Ֆիլիպինները փոխադարձ մեղադրանքներ են հնչեցնում
Հարավչինական ծովում Չինաստանի և Ֆիլիպինների միջև նոր լարվածություն է բռնկվել, երբ երկու երկրների ռազմածովային անձնակազմի ներկայացուցիչների միջև տեղի ունեցավ ֆիզիկական բախում։ Միջադեպն արձանագրվեց Մանիլայում ԱՍԵԱՆ-ի կարևոր դիվանագիտական գագաթնաժողովի անցկացման նախօրեին, ինչը լրացուցիչ բարդացրեց տարածաշրջանային մթնոլորտը։
Ի՞նչ տեղի ունեցավ ծովում
Վիճելի ջրային տարածքում հակամարտ կողմերի ռազմածովային ուժերի ներկայացուցիչների միջև ծագած ֆիզիկական առճակատումը վերածվեց դիվանագիտական կոնֆլիկտի, երբ Մանիլան և Պեկինը հրապարակային փոխադարձ մեղադրանքներ հղեցին իրար։ Ֆիլիպինյան կողմը հայտարարեց, որ Չինաստանի ռազմածովային ուժերը ցուցաբերել են ագրեսիվ վարքագիծ՝ խախտելով Ֆիլիպինների ինքնիշխան իրավունքները իր բացառիկ տնտեսական գոտում։ Չինական կողմը, ի պատասխան, մերժեց այդ մեղադրանքները և հայտարարեց, որ ֆիլիպինյան նավերն ու անձնակազմն են հրահրել իրավիճակը՝ ապօրինի ներխուժելով Չինաստանի, ըստ իր պնդման, ինքնիշխան ջրերը։
Վիճելի տարածք
Հարավչինական ծովը տասնամյակներ շարունակ հակամարտության կիզակետ է մնում։ Չինաստանը հավակնում է ծովի ճնշող մեծամասնությանը՝ հիմնվելով «ինը գծերի» պատմական պահանջի վրա, որը մերժվել է 2016 թվականին Հաագայի Մշտական արբիտրաժային դատարանի կողմից։ Ֆիլիպինները, Վիետնամը, Մալայզիան, Բրունեյը և Թայվանը նույնպես հայտնում են ծածկվող կամ հակամարտ տարածքային պահանջներ։ Տարածաշրջանում բնական ռեսուրսների հարստությունը, ռազմավարական ջրուղիների կարևորությունը և ձկնորսական գոտիները դարձրել են այն առանձնապես ցանկալի վայր, ինչն էլ ավելի է բարդացնում հակամարտ կողմերի հարաբերությունները։
ԱՍԵԱՆ-ի գագաթնաժողովի ստվերը
Ծովային բախումը հատկապես ուշագրավ է, քանի որ տեղի ունեցավ Հարավարևելյան Ասիայի ազգերի ասոցիացիայի՝ ԱՍԵԱՆ-ի կարևոր հանդիպման նախօրեին, որն անցկացվում էր Ֆիլիպինների մայրաքաղաք Մանիլայում։ Տարածաշրջանային այս դիվանագիտական ֆորումն ավանդաբար ծառայում է որպես հարթակ՝ կոնֆլիկտային հարցերի քննարկման և բանակցային լուծումներ գտնելու համար։ Սակայն ԱՍԵԱՆ-ն ավելի ու ավելի հաճախ քննադատվում է Հարավչինական ծովի վերաբերյալ Չինաստանի ագրեսիվ գործողությունների նկատմամբ թույլ արձագանք ցուցաբերելու համար, ինչն էլ արդյունք է բլոկի ներսում գոյություն ունեցող բազմաբևեռ շահերի և Պեկինի հետ ունեցած տնտեսական կախյալ հարաբերությունների։
Ֆիլիպինների դիրքորոշումն ամրապնդվում է
Ֆիլիպինների Ֆերդինանդ Մարկոս-կրտսեր նախագահի վարչակազմը վերջին ժամանակներս ավելի ակտիվ դիրք է բռնել ծովային հարցերում Չինաստանի հետ հարաբերություններում, ի տարբերություն իր նախորդ Ռոդրիգո Դուտերտեի ավելի հաշտարար մոտեցման։ Մանիլան ընդլայնել է ռազմական համագործակցությունն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ, ավելացրել ռոտացիոն ռազմական ներկայությունը և հետևողականորեն հրապարակայնորեն բողոքել է Չինաստանի ծովային գործողությունների դեմ, ընդ որում ֆիլիպինյան լրատվամիջոցներն ու պաշտոնատար անձինք հրապարակում են ինցիդենտների ապացուցողական ֆոտո ու վիդեո նյութեր։
Ավելի լայն ազդեցությունն ու տարածաշրջանային ռիսկերը
Վերջին բախումն ընդամենը ավելի մեծ, կանոնավոր կերպով կրկնվող ձևաչափի մի դրվագ է, որը ռիսկ է ստեղծում ռազմական լայնածավալ կոնֆլիկտի վերածվելու տեսանկյունից։ Ջրային ուղիները ռազմավարական նշանակություն ունեն ոչ միայն երկու պայքարող կողմերի, այլ նաև ամբողջ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի և ԱՄՆ-ի ռազմածովային ռազմավարության համար, ով հաճախ է ազատ նավարկության գործողություններ ձեռնարկում Հարավչինական ծովում։ Վաշինգտոնն ու Մանիլան կապված են արդի ռազմական դաշինքով, ինչը նշանակում է, որ Ֆիլիպինների դեմ ուղղված ցանկացած ծայրահեղ ակտ կարող է ԱՄՆ-ին ոլորտ ձգել։
Դիտորդներն ու վերլուծաբաններն անհանգստանում են, որ միջադեպերի հաճախականությունն ու ինտենսիվությունն աճում են, ինչը մեծացնում է ոչ միտումնավոր էսկալացիայի հավանականությունը։ Երկու կողմն էլ ցուցաբերում են ամրություն ու կտրականություն, այնինչ դիվանագիտական ճանապարհները, ըստ էության, փակ մնում են կամ անարդյունավետ են գործում։
Ի՞նչ հաջորդ քայլեր կձեռնարկվեն
Ծովային տարածքի շուրջ Չինաստանի և Ֆիլիպինների հակամարտությունը, ըստ բոլոր նշանների, կկշռվի ԱՍԵԱՆ-ի բանակցություններում, թեև ֆորումի ակնկալվող արդյունքն անորոշ է։ Ասոցիացիայի՝ որոշումները ձեռք բերելու կոնսենսուսի սկզբունքը գործնականում հաճախ խոչընդոտ է հանդիսանում Չինաստանի վարքագծի ուժեղ դատապարտումների ձևակերպման ճանապարհին, քանի որ բլոկի անդամ որոշ երկրներ Պեկինի հետ ունեն ամուր տնտեսական կապեր։
Այս ֆոնին, Հարավչինական ծովի ճգնաժամը շարունակում է մնալ 21-րդ դարի ամենաբարդ ու անլուծ աշխարհաքաղաքական հանգույցներից մեկը՝ ներառելով ինքնիշխանության, ռեսուրսների, ռազմածովային ազդեցության և տարածաշրջանային կայունության փոխկապակցված հարցեր։
Աղբյուր՝ DW – China, Philippines clash in South China Sea ahead of ASEAN meeting
