ԵՄ արտանետումների առևտրի համակարգը՝ համաշխարհային մոդելը, քննության տակ է

ԵՄ արտանետումների առևտրի համակարգի (ETS) ծագումը և գործունեությունը

Եվրոպական Միության արտանետումների առևտրի համակարգը (ETS), որը գործարկվել է 2005 թվականին, հանդիսանում է աշխարհի ամենամեծ ածխածնի շուկան և ԵՄ կլիմայական քաղաքականության հիմնաքարը: Այն նախագծված է որպես «գլխարկ և առևտուր» սկզբունքով համակարգ, որը սահմանում է թույլատրելի արտանետումների ընդհանուր սահմանաչափ՝ ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար նվազեցնելով այն: Այս սահմանաչափի ներքո ընկերությունները կարող են գնել և վաճառել արտանետումների թույլտվություններ, ինչը տնտեսական խթան է ստեղծում ածխածնի արտանետումները նվազեցնելու համար: ETS-ի հիմնական նպատակն է նվազեցնել ջերմոցային գազերի արտանետումները՝ միաժամանակ ապահովելով տնտեսական արդյունավետություն՝ թույլ տալով շուկային որոշել ածխածնի գինը: Համակարգը ծածկում է ԵՄ-ի արտանետումների մոտ 40%-ը, ներառյալ էներգիայի արտադրությունը, ծանր արդյունաբերությունը և ներքին ավիացիան: Իր գործարկումից ի վեր ETS-ը հաջողությամբ նվազեցրել է ծածկված ոլորտների արտանետումները ավելի քան 40%-ով՝ դառնալով ածխածնի գնագոյացման համաշխարհային օրինակ։

Արդյունաբերության դիմադրությունը և քաղաքականության խստացումը

Չնայած իր նախնական հաջողություններին, ETS-ը ներկայումս բախվում է զգալի մարտահրավերների, հատկապես արդյունաբերական խմբերի կողմից, որոնք դիմադրում են կլիմայական կանոնների խստացմանը: 2021 թվականին ԵՄ-ն ընդունեց «Fit for 55» փաթեթը, որի նպատակն է մինչև 2030 թվականը նվազեցնել արտանետումները 55%-ով՝ 1990 թվականի մակարդակների համեմատ: Այս փաթեակը նախատեսում է ETS-ի ընդլայնումը՝ ներառելով նոր ոլորտներ, ինչպիսիք են շինարարությունը և ճանապարհային տրանսպորտը, ինչպես նաև արտանետումների սահմանաչափի ավելի արագ նվազեցում: Այս փոփոխությունները հանգեցրել են ածխածնի թույլտվությունների գների զգալի աճի, ինչը, թեև նպաստում է ապաածխածնացմանը, նաև մտահոգություններ է առաջացնում արդյունաբերական մրցունակության և սպառողների համար հնարավոր ծախսերի մասին: Շատ ընկերություններ, հատկապես էներգատար ոլորտներում, պնդում են, որ բարձր ածխածնի գները կարող են հանգեցնել արտադրության տեղափոխման ԵՄ-ից դուրս՝ դեպի երկրներ, որտեղ կլիմայական կանոնները պակաս խիստ են, մի երևույթ, որը հայտնի է որպես «ածխածնի արտահոսք»:

Մարտահրավերներ և քննադատություն

ETS-ի դեմ հնչող քննադատություններից մեկը վերաբերում է դրա բարդությանը և շուկայական անկայունությանը: Ածխածնի թույլտվությունների գները կարող են տատանվել՝ կախված տնտեսական պայմաններից, էներգիայի պահանջարկից և քաղաքական որոշումներից, ինչը դժվարացնում է ընկերությունների համար երկարաժամկետ ներդրումների պլանավորումը: Բացի այդ, ETS-ի սկզբնական փուլերում արտանետումների թույլտվությունների ավելցուկ կար, ինչը հանգեցրեց ածխածնի ցածր գների և նվազեցրեց համակարգի արդյունավետությունը: Չնայած շուկայական կայունության պահուստի (MSR) ներդրմանը՝ ավելցուկը կառավարելու համար, որոշ քննադատներ պնդում են, որ համակարգը դեռևս խոցելի է շուկայական շահարկումների նկատմամբ: Մեկ այլ մտահոգություն է ածխածնի արտահոսքի հավանականությունը: ԵՄ-ն փորձել է լուծել այս խնդիրը՝ ներդնելով Ածխածնի Սահմանային Կարգավորման Մեխանիզմը (CBAM), որը նախատեսում է ածխածնի հարկեր կիրառել ներմուծվող ապրանքների վրա՝ հիմնված դրանց արտադրության ընթացքում արտանետված ածխածնի քանակի վրա: Սակայն այս մեխանիզմը նույնպես բախվում է դիմադրության և մտահոգությունների առևտրային գործընկերների կողմից։

Համաշխարհային ազդեցությունը և ապագա հեռանկարները

Չնայած մարտահրավերներին, ԵՄ ETS-ը ոգեշնչել է նմանատիպ համակարգերի ստեղծումը ամբողջ աշխարհում, ներառյալ Կալիֆոռնիան, Չինաստանը, Հարավային Կորեան և Միացյալ Թագավորությունը: Այս համակարգերը հաճախ հարմարեցվում են տեղական պայմաններին, սակայն հիմնական սկզբունքները մնում են նույնը: ԵՄ-ն շարունակում է հանդես գալ որպես կլիմայական քաղաքականության առաջատար, և ETS-ի հետագա զարգացումները կարող են նշանակալի ազդեցություն ունենալ համաշխարհային մակարդակում: Համակարգի ապագա հաջողությունը կախված կլինի դրա կարողությունից՝ հավասարակշռելու շրջակա միջավայրի պաշտպանության հավակնոտ նպատակները արդյունաբերական մրցունակության և սոցիալական արդարության հետ: Կարևոր է գտնել այնպիսի լուծումներ, որոնք կնվազեցնեն ածխածնի արտահոսքի ռիսկը և կապահովեն արդյունաբերության անցումը դեպի ավելի կանաչ տնտեսություն՝ առանց զգալի տնտեսական խաթարումների: Ի վերջո, ETS-ի հաջողությունը չի որոշվի միայն արտանետումների նվազեցման մակարդակով, այլ նաև դրա կարողությամբ՝ ապահովելու արդար և կայուն անցում բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար:

Source: Original Article