Գուտերեշի Կիպրոս այցը. նոր հույս հին հիմնախնդրի լուծման համար
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը հաջորդ շաբաթ պաշտոնական այց կկատարի Կիպրոս։ Այս քայլը դիտվում է որպես փորձ՝ վերականգնելու կղզու կողմերի միջև խաղաղ բանակցությունները, որոնք տարիներ շարունակ մեռյալ կետի վրա են գտնվում։ Այցն արդեն ինքնին ուշագրավ է, քանի որ ՄԱԿ-ի բարձրաստիճան ղեկավարի ներկայությունը հաճախ ազդանշան է ծառայում կարևոր դիվանագիտական ջանքերի մեկնարկի մասին։
Կիպրոսյան հիմնախնդրի պատմական ֆոնը
Կիպրոսը 1974 թվականից ի վեր բաժանված է երկու մասի։ Կղզու հարավային հատվածը վերահսկվում է Կիպրոսի Հանրապետության կողմից, որն ընդունված է Եվրոպական միության անդամ, մինչդեռ հյուսիսային հատվածը 1983 թվականից հռչակել է իր «անկախությունը»՝ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության անվան ներքո, որը ճանաչված է միայն Թուրքիայի կողմից։
Վերջին տասնամյակների ընթացքում կողմերի միջև բազմաթիվ բանակցություններ են ձախողվել։ Ամենավերջին լուրջ փորձը կատարվել էր 2017 թվականին Շվեյցարիայի Կրան-Մոնտանա հանգստավայրում, որտեղ ՄԱԿ-ի հովանու ներքո տեղի ունեցած բանակցությունները ոչ մի արդյունք չտվեցին։ Այդ ձախողումից հետո հաշտության ջանքերը փաստացի սառեցվեցին։
Ինչու հիմա. ի՞նչ է փոխվել
Հարցը, որ բնականաբար ծագում է, հետևյալն է. ի՞նչ է փոխվել, որ Գուտերեշն այժմ ձեռնամուխ է լինում այս բարդ խնդրի լուծմանը։ Վերջին ժամանակներս նկատվում են որոշ դրական ազդանշաններ. կողմերն ավելի մեծ պատրաստակամություն են ցուցաբերում երկխոսության նկատմամբ, թեև ֆունդամենտալ տարաձայնություններն անփոփոխ են մնացել։
Քաղաքական վերլուծաբանները նշում են, որ ինչպես հյուսիսի, այնպես էլ հարավի ղեկավարությունները ներկայումս ավելի չափավոր դիրքեր են գրավում, ինչը կարող է նպաստավոր պայմաններ ստեղծել բանակցությունների վերսկսման համար։ Բացի այդ, Եվրոպայում շարունակվող ռազմաքաղաքական լարվածությունն ու տարածաշրջանային անկայունությունը ևս ճնշում են ստեղծում կիպրոսյան հիմնախնդիրը կարգավորելու ուղղությամբ։
Կողմերի դիրքորոշումները
Կիպրոսի Հանրապետությունն ու հունական կիպրիոտ համայնքը կողմ են երկու գոտիից բաղկացած, երկհամայնքային ֆեդերացիայի ստեղծմանը՝ ՄԱԿ-ի բանաձևերի հիման վրա։ Մյուս կողմից, թուրքական կիպրիոտ համայնքն ու Անկարան ավելի ու ավելի հաճախ հանդես են գալիս երկու անկախ ինքնիշխան պետությունների ճանաչման կողմ, ինչը ՄԱԿ-ի բանաձևերի հետ անհամատեղելի է համարվում։
Այս արմատական տարբերությունը ցույց է տալիս, թե որքան բարդ կլինի Գուտերեշի առջև ծառացած խնդիրը։ Ցանկացած հաջողություն կախված կլինի Թուրքիայի, Հունաստանի և Մեծ Բրիտանիայի՝ որպես երաշխավոր տերությունների, ներգրավվածությունից, ինչպես նաև Եվրոպական միության աջակցությունից։
ՄԱԿ-ի դերը և սպասելիքները
ՄԱԿ-ն երկար տարիներ ներկա է եղել Կիպրոսում. կազմակերպության Խաղաղապահ ուժերը կղզում տեղակայված են 1964 թվականից ի վեր՝ ծառայելով որպես բուֆեր երկու կողմերի միջև։ ՄԱԿ-ի ներկայությունն ու միջնորդությունը մնացել են կիպրոսյան կարգավորման ձևաչափի հիմնաքարը, սակայն տեսանելի արդյունքների բացակայությունը ՄԱԿ-ի արդյունավետությանն ուղղված հարցականներ է ծնել։
Գուտերեշի այցից կոնկրետ ի՞նչ արդյունք է սպասվում։ Դիվանագետների մեծ մասն ուշ զգուշություն է խորհուրդ տալիս. լավագույն դեպքում կարելի է ակնկալել, որ կողմերը համաձայնեն պաշտոնական բանակցությունների վերսկսման ժամանակացույցի վերաբերյալ, ինչն ինքնին կնշանակեր լուրջ առաջընթաց։
Հնարավոր խոչընդոտներ
- Թուրքիայի կողմից հնարավոր «երկու պետություն» բանաձևի պնդումը
- Ռազմական ներկայության և Թուրքիայի զորքերի դուրսբերման հարցը
- Ունեցվածքի փոխհատուցման և հողերի վերադարձի բարդ հիմնախնդիրները
- Ջրի, էներգետիկայի, մասնավորապես Արևելյան Միջերկրական ծովի հանքահումքային ռեսուրսների նկատմամբ վեճերը
- Ներկիպրոսյան քաղաքական ուժերի ճնշումն ու ելեկտոռային նկատառումները
Կիպրոսի հիմնախնդիրը Եվրոպայի ամենաերկարատև չկարգավորված հակամարտություններից մեկն է, և ոչ մեկը չի կարող վստահ ասել՝ Գուտերեշի այս այցն արդյո՞ք շրջադարձային կետ կդառնա, թե՞ կկրի ձախողված բանակցությունների երկար շղթայի ևս մեկ օղակ լինելու ճակատագիրը։ Այնուամենայնիվ, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներգրավվածությունն ու անձնական ջանքերը ցույց են տալիս, որ կազմակերպությունը դեռ չի հրաժարվել կիպրոսյան հիմնախնդրի կարգավորման հույսից։
Աղբյուր՝ DW
