Հիտլերի ծննդյան տունն այժմ ոստիկանական բաժանմունք է
2026 թվականի հուլիսի 22-ից Ավստրիայի Բրաունաու ամ Ին քաղաքի ոստիկանությունն անցել է նոր կայք՝ Զալցբուրգեր Ֆորշտադտ 15 հասցե, որտեղ 1889 թվականի ապրիլին ծնվել է Ադոլֆ Հիտլերը։ Տեղական ոստիկանական բաժանմունքն ու շրջանային ոստիկանական հրամանատարությունն այժմ գործում են հենց այն շենքում, որը կապված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հրահրողի ու Հոլոքոստի գլխավոր պատասխանատուի անվան հետ։ Հիտլերի ձեռքով համակարգված ոճրագործությունները խլեցին մոտ վեց միլիոն հրեայի կյանք, ինչպես նաև տասնյակ միլիոնավոր այլ մարդկանց կյանքեր ամբողջ Եվրոպայում ու դրանից դուրս։
Բուռն պատմություն ունեցող շենք
Շենքն ի սկզբանե չի պատկանել Հիտլերի ծնողներին. նրանք այնտեղ ապրում էին որպես վարձակալներ և ծննդից ընդամենը մի քանի ամիս անց տեղափոխվեցին։ Այնուամենայնիվ, շենքի հետագա ճակատագիրը բարդ եղավ։ 1938 թվականին, երբ նացիստական Գերմանիան բռնակցեց Ավստրիան, Նացիստական կուսակցությունը ձեռք բերեց շենքն ու այն վերածեց գաղափարախոսական մշակութային կենտրոնի՝ նվիրված իր առաջնորդին։ Պատերազմի ավարտից հետո շենքը վերադարձվեց սկզբնական ընտանիքին, ապա Ավստրիայի կառավարությունը վարձակալեց այն, որը ժամանակի ընթացքում ծառայեց որպես գրադարան, դպրոց ու հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված արհեստանոց։
2011 թվականից շենքն ամայացավ, իսկ 2016 թվականին Ավստրիայի կառավարությունը բռնագրավեց այն մասնավոր սեփականատիրոջից՝ կանխելու համար դրա վերածումը նեոնացիստական ուխտագնացության վայրի։ Պաշտոնյաները հայտարարեցին, որ նպատակ ունեն «չեզոքացնել» վայրը։
20 միլիոն եվրո արժողությամբ վերակառուցում
Ավստրիայի ներքին գործերի նախարարությունն ստեղծեց հանձնաժողով՝ պատմական տեսանկյունից ճիշտ օգտագործման հայեցակարգ մշակելու համար։ Հանձնաժողովը խորհուրդ էր տվել տեղում տեղավորել կա՛մ սոցիալական ծառայություն, կա՛մ պետական գրասենյակ։ Վիեննայի հրեական համայնքի նախագահ Օսկար Դոյչը, ով ևս անդամ էր հանձնաժողովի, նշել էր. «Նպատակն ի սկզբանե եղել է ապահովել, որ այս շենքն ուխտագնացության վայր չդառնա նացիստների համար»։ Նա ընդգծել էր, որ ժողովրդավարական ու իրավական պետության ոստիկանությունն այժմ կտեղավորվի հենց այստեղ, ընդ որում՝ նեոնացիստական գործունեության դեմ պայքարը կդառնա նրա պարտականություններից մեկը։
Կառավարությունն ընդամենը մոտ 20 միլիոն եվրո (23 միլիոն դոլար) ծախսեց շենքի ամբողջական վերակառուցման վրա, ներառյալ ճակատային մասի փոփոխությունը, որը ստացավ դիտավորյալ զուսպ տեսք՝ կանխելու ամեն տեսակ ուշադրություն գրավող հանգամանք։
Տեղի բնակիչների բաժանված կարծիքներ
Բրաունաուի բնակիչները կիսված են շենքի նոր նշանակության հարցում։ Տեղի «Diskurs Hitlerhaus» քաղաքացիական նախաձեռնության մամուլի խոսնակ Էվելինե Դոլն DW-ին ասել է. «Բաց թողնվեց պատմական եզակի հնարավորություն՝ ծննդավայրն օգտագործել կայուն ու պատմականորեն պատասխանատու ձևով»։ Նա հավելել է, որ Բրաունաուն ամբողջ աշխարհում միշտ կապված կմնա Հիտլերի անվան հետ, ինչն ավելի խոր մոտեցում էր պահանջում։ 2023 թվականի հարցումը ցույց էր տվել, որ հարցվածների ընդամենը 6%-ն էր աջակցում շենքն ոստիկանական բաժանմունքի վերածելու գաղափարին։
Դոլն ու մի շարք այլ քննադատներ կասկածի տակ են դնում նաև ոստիկանությանն ուղղված պատմական հարցականը. նացիստական ռեժիմի ժամանակ ոստիկանությունը, Գեստապոյի հետ միասին, ծառայեց որպես բռնության ու հետապնդումների գործիք։ Սակայն Բրաունաուի ժամանակակից պատմության ընկերության նախագահ Ֆլորիան Կոտանկոն մերժում է նման զուգահեռները. «Մենք ապրում ենք ժողովրդավարական ու իրավական պետությունում, և ոստիկանությունն այդ պետության ինստիտուտներից մեկն է»,— ասել է նա։
Ավստրիան ու նացիստական անցյալը
Ավստրիան տասնամյակներ շարունակ բախվում է իր նացիստական անցյալի հետ կապված հարցերի։ 1938 թվականի բռնակցման ժամանակ Ավստրիայի շատ քաղաքացիներ ոգևորությամբ ողջունեցին Հիտլերի գալը։ Նացիստական կառավարման տարիներին ոչնչացվեց ավստրիական մոտ 65 000 հրեա, իսկ ևս 130 000-ը ստիպված եղան հեռանալ երկրից։ Քննադատները պնդում են, որ Ավստրիան մինչ այսօր չի ճանաչել Հոլոքոստում կրած իր պատասխանատվության ամբողջ ծանրությունը։ 2025 թվականի հարցմամբ ավստրիացիների 39%-ն ասել է, որ ժամանակն է «կտրել» ու մոռանալ նացիստական անցյալի հետ կապված վիճաբանությունները։
Հուշաքարն իր տեղում մնաց
Վերակառուցված շենքը չի պարունակի տեղեկատվական ցուցանակ։ Հանձնաժողովը խորհուրդ էր տվել շենքի դիմաց գտնվող հուշաքարը տեղափոխել Բրաունաուի մեկ այլ վայր, սակայն տեղական իշխանությունները մերժեցին այդ առաջարկը, և «Ոչ երբեք ֆաշիզմ» արձանագրությամբ Մաուտհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարից բերված հուշաքարը մնաց իր տեղում։ Հետաքրքիր է, որ Մյունխենի Բոգենհաուզեն թաղամասում, Հիտլերի Գերմանիայում վերջին գրանցված հասցեում, ոստիկանական բաժանմունք բացվել էր դեռ 1998 թվականին. այն այժմ կազմակերպում է հրապարակային միջոցառումներ՝ ցույց տալու, որ ժողովրդավարական արժեքներն են բնութագրում այդ մութ պատմությամբ վայրը։
Աղբյուր՝ Deutsche Welle
