Անտառային հրդեհները՝ համաշխարհային մարտահրավեր
Վերջին տարիներին անտառային հրդեհները դարձել են համաշխարհային մասշտաբի լուրջ խնդիր։ Իսպանիան արտակարգ դրություն է հայտարարել, Ֆրանսիան Եվրոպական միությունից օգնություն է խնդրել, իսկ Կանադայում միաժամանակ 900-ից ավելի հրդեհային օջախ է արձանագրվել։ Փորձագետները նշում են, որ այս աղետների հաճախականությունն ու ինտենսիվությունը մտահոգիչ տեմպերով աճում են, և իրավիճակն ավելի բարդ դառնալու նշաններ կան։
Մոնոկուլտուրաների դերը հրդեհների տարածման գործում
Մասնագետները մատնանշում են, որ անտառային հրդեհների կառավարման ամենամեծ խնդիրներից մեկը մոնոկուլտուրային անտառատնտեսությունն է։ Երբ լայն տարածքներում մեկ տեսակի ծառ է աճում, հատկապես եթե այն հեշտ բռնկվող տեսակ է, ինչպիսիք են էվկալիպտն ու որոշ սոճատեսակներ, կրակն ավելի արագ և անկանխատեսելի ձևով է տարածվում։
Էվկալիպտը, որը լայնորեն տնկվել է Հարավային Եվրոպայում, Ավստրալիայում և Լատինական Ամերիկայում, հատկապես մտահոգիչ է։ Այս ծառատեսակը բնականաբար հարստ է եթերային յուղերով, որոնք խթանում են հրդեհի բռնկումն ու տարածումը։ Ավելին, էվկալիպտի չոր տերևները և կեղևի մնացուկները կուտակվում են գետնին՝ ստեղծելով հրդեհային «վառելիքի» շերտ։
Ի՞նչ են ասում փորձագետները
Անտառային էկոլոգները բացատրում են, որ բնական, բազմազան անտառներն ավելի դիմացկուն են հրդեհների նկատմամբ։ Տարբեր ծառատեսակների, թփերի ու բույսերի համակեցությունը ստեղծում է խոնավ միջավայր, որն ավելի դժվար է բռնկվում։ Ի հակադրություն, մոնոկուլտուրաները ջրի հաշվեկշիռը խախտում են, ինչը հատկապես վնասակար է հրդեհային ռիսկի տեսանկյունից։
Միաժամանակ կլիմայի փոփոխությունը խաղում է կենտրոնական դեր՝ ավելի երկար ու ծանր երաշտների, ջերմաստիճանի բարձրացման և ուժեղ քամիների ձևով ստեղծելով ծայրահեղ հրդեհային պայմաններ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ «հրդեհային սեզոնն» երկարում է տարեցտարի, և այն շրջանները, որոնք նախկինում անվտանգ էին համարվում, այժմ ենթակա են բռնկումների ռիսկի։
Ի՞նչ կարելի է անել
Այս մարտահրավերի դեմ մի շարք լուծումներ են առաջարկվում, թեև դրանցից ոչ մեկը կախարդական միջոց չէ։
- Անտառների բազմազանեցում. Մոնոկուլտուրաների փոխարեն բնիկ ու հրդեհակայուն բազմազան տեսակների տնկումը կարող է նվազեցնել հրդեհների տարածման արագությունը։
- Կառավարվող այրումներ. Վերահսկվող, փոքր մասշտաբի հրկիզումներն օգնում են հեռացնել «վառելիքի» կուտակումները, նախքան ավելի մեծ հրդեհ բռնկվի։ Այս մոտեցումն ավստրալիական բնիկ ժողովուրդների ավանդական կառավարման գործիք է եղել հազարամյակներ շարունակ։
- Հրդեհային հատվածազատում. Անտառների ներսում մաքրված գոտիների ստեղծումը կարող է կանխել հրդեհի անընդհատ տարածումը՝ ստեղծելով «արգելքներ»։
- Վաղ հայտնաբերման համակարգեր. Արբանյակային տեխնոլոգիաների ու արհեստական բանականության օգտագործումը հնարավոր է դարձնում հրդեհի բռնկումն ավելի վաղ փուլում հայտնաբերելն ու արագ արձագանքելը։
- Քաղաքաշինական փոփոխություններ. Անտառամերձ բնակավայրերի պլանավորման բարեփոխումներն ու շենքերի կրակակայունության ստանդարտների բարձրացումը կարող են նվազեցնել մարդկային կորուստները։
Եվրոպան՝ ճգնաժամի առջև
Հատկապես Հարավային Եվրոպայում՝ Պորտուգալիայում, Հունաստանում, Իտալիայում և Իսպանիայում, անտառային հրդեհների հետ կապված ճգնաժամն ավելի է սրվել։ Հետազոտողները նշում են, որ Եվրոպայի ֆերմերային ու անտառային հողերի կառավարումը վերջին տասնամյակներին կտրուկ փոխվել է. գյուղական բնակչության արտագաղթը բերել է նրան, որ ավանդաբար մշակվող հողերն ու կառավարվող անտառները լքվել ու թփուտ են դարձել, ինչն էլ ավելի է մեծացնում հրդեհային վտանգը։
ԵՄ-ի մակարդակով ստեղծվել է կրակաշիջման ռեսուրսների ընդհանուր ֆոնդ, սակայն քննադատները պնդում են, որ համակարգված, երկարաժամկետ կանխարգելման ռազմավարությունն ավելի կարևոր է, քան ռեակտիվ արձագանքը արդեն սկսված հրդեհներին։
Ապագայի հեռանկարը
Կլիմայի փոփոխության շրջանակներում անտառային հրդեհների ավելացումը, ըստ բոլոր կանխատեսումների, կշարունակվի, եթե արտանետումների կրճատման ուղղությամբ արմատական քայլեր չձեռնարկվեն։ Բնապահպանները հիշեցնում են, որ անտառները ոչ միայն հրդեհների «զոհ» են, այլ նաև կլիմայի կայունացման կենսական գործոն. երբ անտառն այրվում է, մթնոլորտ է անցնում կուտակված ածխաթթու գազ, ինչը ստեղծում է «կախաղան» էֆեկտ՝ ավելացնելով կլիմայական ճնշումը։
Մասնագետների կարծիքով՝ հրդեհների կառավարման արդյունավետ լուծումը պահանջում է բազմաոլորտ մոտեցում՝ ընդգրկելով անտառային կառավարումը, կլիմայական քաղաքականությունը, հողօգտագործման բարեփոխումներն ու տեղական համայնքների ներգրավումը։
Աղբյուր՝ DW
