Իրանի դիրքորոշումը ԱՄՆ-ի հետ հնարավոր բանակցությունների շուրջ
Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը հայտարարել է, որ չի դիմել Միացյալ Նահանգներին բանակցությունները վերսկսելու առաջարկով, ինչպես հայտարարել է Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղաեին։ Այս հայտարարությունը հնչել է տարածաշրջանում լարվածության աճի և Հորմուզի նեղուցի շուրջ շարունակվող անորոշության ֆոնին, որը, ըստ Իրանի պաշտոնյաների, մնում է փակ։ Բաղաեին նշել է, որ հաղորդագրությունները փոխանցվում են միջնորդների միջոցով, ինչը ենթադրում է անուղղակի դիվանագիտական կապերի առկայություն երկու երկրների միջև՝ չնայած բացահայտ բանակցությունների բացակայությանը։
Այս իրավիճակը կարևոր է տարածաշրջանային անվտանգության և համաշխարհային էներգետիկ շուկաների համար, հաշվի առնելով Հորմուզի նեղուցի ռազմավարական նշանակությունը։ Այն աշխարհի ամենակարևոր նավթային ուղիներից մեկն է, որով անցնում է համաշխարհային նավթային փոխադրումների զգալի մասը։ Նեղուցի փակ մնալը կամ դրա շուրջ լարվածության աճը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ համաշխարհային տնտեսության վրա։
Հորմուզի նեղուցի կարևորությունը և դրա փակման հետևանքները
Հորմուզի նեղուցը ռազմավարական նշանակություն ունի ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև ամբողջ աշխարհի համար։ Այն կապում է Պարսից ծոցը Օմանի ծոցի և Արաբական ծովի հետ։ Այս ջրային ուղին օգտագործվում է Պարսից ծոցի երկրներից, ներառյալ Սաուդյան Արաբիան, Իրանը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Քուվեյթը և Իրաքը, նավթի և բնական գազի արտահանման համար։ Ցանկացած խափանում այս նեղուցում կարող է հանգեցնել նավթի գների կտրուկ աճի և համաշխարհային տնտեսական անկայունության։
Իրանի հայտարարությունը նեղուցի փակ մնալու մասին կարող է դիտարկվել որպես ճնշում գործադրելու փորձ՝ միջազգային հանրության, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգների վրա։ Իրանը նախկինում ևս սպառնացել է փակել նեղուցը՝ ի պատասխան իր նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցների կամ ռազմական սպառնալիքների։ Այս քայլը, եթե իրականացվի, կունենա ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական լուրջ հետևանքներ։
«Իրանը չի խնդրել վերսկսել բանակցությունները ԱՄՆ-ի հետ։ Հորմուզի նեղուցը մնում է փակ, և հաղորդագրությունները փոխանցվում են միջնորդների միջոցով», - հայտարարել է Իրանի ԱԳՆ խոսնակ Էսմայիլ Բաղաեին։
Միջնորդների միջոցով հաղորդագրությունների փոխանակումը վկայում է այն մասին, որ չնայած հրապարակային հայտարարություններին, երկու կողմերի միջև որոշակի մակարդակի շփումներ պահպանվում են։ Սա կարող է լինել հնարավոր դիվանագիտական լուծումներ գտնելու փորձ՝ առանց անմիջական, հրապարակային բանակցությունների սկսման, որոնք կարող են դիտվել որպես թուլություն կամ զիջում կողմերից որևէ մեկի կողմից։
ԱՄՆ-ի և Իրանի հարաբերությունների պատմական համատեքստը
Միացյալ Նահանգների և Իրանի հարաբերությունները տասնամյակներ շարունակ լարված են եղել, հատկապես 1979 թվականի Իրանի Իսլամական հեղափոխությունից հետո։ Այդ ժամանակից ի վեր երկու երկրները հաճախ հայտնվել են հակամարտության տարբեր փուլերում՝ սկսած պատժամիջոցներից մինչև ռազմական առճակատումների սպառնալիքներ։ ԱՄՆ-ը մտահոգված է Իրանի միջուկային ծրագրով, տարածաշրջանային ազդեցությամբ և մարդու իրավունքների վիճակով, մինչդեռ Իրանը քննադատում է ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը Մերձավոր Արևելքում և դատապարտում է իր նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները։
2015 թվականին կնքված միջուկային համաձայնագիրը (JCPOA) որոշակի հույսեր էր ներշնչել հարաբերությունների կարգավորման համար, սակայն ԱՄՆ-ի՝ համաձայնագրից դուրս գալը 2018 թվականին նորից խորացրեց լարվածությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր Իրանը աստիճանաբար նվազեցրել է իր պարտավորությունները համաձայնագրի շրջանակներում, ինչը էլ ավելի է բարդացրել իրավիճակը։
Առջևում սպասվող մարտահրավերները
Իրանի կողմից բանակցությունները բացառելու և Հորմուզի նեղուցի փակ լինելու մասին հայտարարությունները նշանակում են, որ մոտ ապագայում լարվածությունը կարող է պահպանվել։ Միջազգային հանրությունը, հատկապես խոշոր տերությունները, շահագրգռված են տարածաշրջանում կայունության պահպանմամբ և նավթի անխափան մատակարարման ապահովմամբ։ Սա նշանակում է, որ դիվանագիտական ջանքերը կշարունակվեն՝ ուղղված հակամարտության դեէսկալացիային և երկխոսության հնարավոր ուղիների որոնմանը։
Իրանի նպատակը կարող է լինել ԱՄՆ-ի վրա ճնշում գործադրելը՝ պատժամիջոցները թուլացնելու կամ չեղարկելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ը, հավանաբար, կշարունակի պահանջել Իրանից դադարեցնել իր միջուկային ծրագիրը և նվազեցնել տարածաշրջանային ազդեցությունը։ Այսպիսով, իրավիճակը մնում է բարդ և պահանջում է զգույշ դիվանագիտություն՝ հետագա սրացումներից խուսափելու համար։ Հորմուզի նեղուցի կարգավիճակը կշարունակի մնալ ուշադրության կենտրոնում՝ որպես տարածաշրջանային լարվածության հիմնական ցուցիչ։
Source: Original Article
