Իրանի «Բահի լեռը» և ԱՄՆ-ի ռազմական մարտահրավերը
Դոնալդ Թրամփի կողմից Իրանի դեմ ռազմական հարված հասցնելու սպառնալիքները կրկին ուշադրության կենտրոնում են դրել Թեհրանի ենթադրյալ ստորգետնյա միջուկային օբյեկտի հարցը: Խոսքը Ֆորդոյի տարածքում գտնվող հայտնի «Բահի լեռ» կոչվող կառույցի մասին է, որն ըստ փորձագետների, կարող է պատսպարել Իրանի կարևորագույն հարստացման ենթակառուցվածքի մի մասը:
Ի՞նչ է ներկայացնում «Բահի լեռը»
Ֆորդոյի ուրանի հարստացման օբյեկտը, որը կառուցվել է Քոմ քաղաքից ոչ հեռու, գտնվում է լեռնային ժայռերի խորքում՝ հողի մակերևույթից մի քանի տասնյակ մետր ցածր: Արևմտյան հետախուզական ծառայությունները երկար ժամանակ կասկածել են, որ Իրանը նպատակամիտ ձևով ընտրել է այս վայրը՝ հնարավոր օդային հարձակումներից պաշտպանվելու նպատակով: Լեռան կոնֆիգուրացիան, որը ձևով հիշեցնում է բահ, ոչ միայն տվել է օբյեկտի ոչ պաշտոնական անվանումը, այլ նաև ռազմական տեսանկյունից այն դարձրել է բացառիկ բարդ թիրախ:
Ըստ ռազմական վերլուծաբանների, ժայռային ծածկույթի հաստությունը կարող է հասնել մոտ 80-90 մետրի, ինչն էականորեն բարդացնում է ցանկացած ավիահարձակման արդյունավետությունը: Ամերիկյան բանակի ամենախոշոր ստորգետնյա ռմբակոծման ռումբը՝ Massive Ordnance Penetrator-ը (MOP), կամ GBU-57-ը, ստեղծված է հատկապես նման թաղված օբյեկտները ոչնչացնելու համար, սակայն փորձագետները կասկածի տակ են դնում դրա արդյունավետությունը Ֆորդոյի պաշտպանված դիրքի դեմ:
Ի՞նչ կարողություններ են անհրաժեշտ նման հարձակման համար
Ռազմական փորձագետները նշում են, որ Ֆորդոյի նման թիրախին հասցված հարձակումը կպահանջի ոչ թե ստանդարտ ավիառազմական գործողություն, այլ ճշգրիտ կերպով համակարգված բազմաշերտ հրթիռային կամ ռմբակոծման արշավ: Բացի դրանից, ԱՄՆ-ն Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում ունի սահմանափակ ռազմական ենթակառուցվածք, ինչը ևս ազդում է հնարավոր գործողությունների աշխարհագրական հասանելիության վրա:
Ի հավելումն ֆիզիկական բարդությունների, հարձակման ռազմաքաղաքական հետևանքները ևս մեծ անհայտություն են ներկայացնում: Նման գործողությունն անխուսափելիորեն կգրգռի Իրանի արձագանքը, ինչը կարող է դրսևորվել Պարսից ծոցի ջրային ուղիների, ինչպես նաև ամերիկյան դաշնակիցների նկատմամբ հնարավոր հարձակումների ձևով:
Դիվանագիտական լուծման հեռանկարներ
Ֆորդոյի հարցն ուղղակիորեն կապված է ԱՄՆ-Իրան ատոմային բանակցությունների ներկա փուլի հետ: Վաշինգտոնը պնդում է, որ Թեհրանը պետք է ամբողջությամբ հրաժարվի ուրանի հարստացումից, մինչդեռ Իրանն այդ հնարավորությունը համարում է իր ինքնիշխան իրավունքը: Ֆորդոն, ըստ էության, դարձել է երկու կողմերի դիրքորոշումների հիմնական բախման կետ:
Վերջին շրջանի հաղորդագրությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի ներկայացուցիչները ուղղակի բանակցություններ են վարել Օմանի միջնորդությամբ: Այդ բանակցությունները, թեև դրական ազդանշաններ են տվել, մինչ այժմ չեն հանգեցրել որևէ կոնկրետ համաձայնության Ֆորդոյի կամ ավելի լայն հարստացման ծրագրի հարցերում:
Իսրայելի դերն ու տարածաշրջանային ազդեցությունը
Ֆորդոյի հնարավոր ռազմական հարվածի քննարկման ժամանակ անհնար է անտեսել Իսրայելի գործոնը: Թել-Ավիվն երկար տարիներ կոչ է արել Արևմուտքին ձեռնամուխ լինել Իրանի ատոմային ենթակառուցվածքի ջախջախմանը: Մինչ ամերիկյան պաշտոնյաները երկիմաստ հայտարարություններ են անում, Իսրայելի ռազմաօդային ուժերն ըստ հաղորդումների, նույնպես ուսումնասիրում են Ֆորդոյի վրա ինքնուրույն հարձակում իրականացնելու հնարավորությունը, թեև հեռավորության և ռմբային ծանրաբեռնվածության առումով այն ևս բախվում է նույն բարդություններին:
Ֆորդոն, ի վերջո, մնում է ոչ միայն ռազմատեխնիկական, այlev նաև դիվանագիտական և ռազմաքաղաքական մեծ գլուխկոտրուկ: Անկախ նրանից, թե Վաշինգտոնը կընտրի ճնշման, բանակցությունների, թե ռազմական ուժի ճանապարհը, «Բահի լեռ» հարցի վերջնական լուծումը դեռ հեռու է թվում:
Աղբյուր՝ DW — Why Iran's Pickaxe Mountain is a tough target for the US
