Մալայզիայում հազվագյուտ հողերի գործարքը վտանգի տակ է. պաղեստինյան հարցը կենտրոնում

Հազվագյուտ հողերի գործարքը Մալայզիայում վտանգված է

Մալայզիայի Գեբենգ քաղաքում գործող հազվագյուտ հողերի վերամշակման գործարանը դարձել է լուրջ աշխարհաքաղաքական բախման կետ: Ամերիկյան Պաշտպանության նախարարության՝ Պենտագոնի, և ավստրալական Lynas Rare Earths ընկերության միջև կնքված ռազմավարական գործարքը, որն ուղղված է Չինաստանի գերիշխանությունը հազվագյուտ հողերի շուկայում հակակշռելուն, այժմ բախվում է Մալայզիայի ներսից բխող ուժեղ ընդդիմության:

Ակտիվիստների ճնշումը՝ պաղեստինյան հարթությամբ

Մալայզիացի ակտիվիստները, Գազայի հակամարտությանն ի պատասխան, հիմա Գեբենգի գործարանի հարցը կապում են Իսրայել-Ամերիկա հարաբերությունների հետ: Նրանք պնդում են, որ Lynas-ի հետ կնքված գործարքը, ըստ էության, Մալայզիային կապում է ԱՄՆ-ի ռազմաարդյունաբերական համակարգի հետ, ինչն անուղղակիորեն Իսրայելի գործողություններն է աջակցում Գազայում: Ակտիվիստների խմբերը պահանջում են, որ կառավարությունը վերանայի պայմանագիրը կամ ամբողջությամբ հրաժարվի դրանից:

Այս դիրքորոշումը ձևավորվել է Մուսուլման-մեծամասնություն ունեցող Մալայզիայում, որտեղ Պաղեստինի հանդեպ համակրանքը ավանդաբար բարձր է: Երկրի ղեկավարությունը նույնպես բազմիցս հանդես է եկել Գազայի ռմբակոծությունները քննադատող հայտարարություններով, ինչը ստեղծում է քաղաքական ճնշում ԱՄՆ-ի հետ կնքված պայմանագրերն ու համաձայնությունները վերանայելու ուղղությամբ:

Ի՞նչ է Lynas-ի գործարքը

Lynas Rare Earths-ը աշխարհի ամենամեծ հազվագյուտ հողերի արտադրողներից մեկն է՝ Չինաստանից դուրս: Ընկերությունն իր հումքն արդյունահանում է Ավստրալիայում, սակայն վերամշակման հիմնական կենտրոնն է Մալայզիայի Գեբենգ քաղաքում: Պենտագոնը ֆինանսավորում է Lynas-ի հետ կապված ծրագրեր՝ նպատակ ունենալով ապահովել ԱՄՆ-ի հասանելիությունը հազվագյուտ հողային մետաղներին, որոնք կարևոր են արդի ռազմական և տեխնոլոգիական արդյունաբերության համար:

Հազվագյուտ հողային մետաղները, ինչպիսիք են նեոդիմը, դիսպրոզիումը և այլն, օգտագործվում են էլեկտրական շարժիչներում, ռազմական ռադարներում, կիսահաղորդիչներում և բազմաթիվ այլ բարձրտեխնոլոգիական արտադրատեսակներում: Չինաստանն ավանդաբար վերահսկել է այս ռեսուրսների մատակարարման շղթայի մեծ մասը, ինչն ԱՄՆ-ն ու դաշնակիցները կտրականապես ցանկանում են փոխել:

Մալայզիայի կառավարության դիրքը

Մալայզիայի կառավարությունը հայտնվել է երկու ճնշումների արանքում. մի կողմից՝ ռազմավարական ու տնտեսական շահերը, որ կապված են Lynas-ի գործունեության հետ, մյուս կողմից՝ ներքին հասարակական-քաղաքական ճնշումը Պաղեստինի հետ համերաշխության անունով: Կուալա Լումպուրն առայժմ ուղղակի պատասխան չի տվել, թե արդյոք մտադիր է վերանայել պայմանագիրը, սակայն հարցն ակտիվ քննարկման առարկա է:

Նախկինում Մալայզիայի կառավարությունն արդեն երկբայություն էր հայտնել Lynas-ի ներկայության վերաբերյալ՝ բնապահպանական մտահոգությունների պատճառով: Տեղի բնակիչները տարիներ շարունակ դժգոհել են Գեբենգի գործարանի թափոնների կառավարման հետ կապված հարցերից, ինչն ավելացնում է ճնշման շերտերը:

Ավելի լայն համատեքստ. հազվագյուտ հողեր և աշխարհաքաղաքականություն

Հազվագյուտ հողային մետաղների շուրջ պայքարը վերջին տարիներին դարձել է ԱՄՆ-Չինաստան մրցակցության կենտրոնական ուղղություններից մեկը: Վաշինգտոնն ակտիվ ջանքեր է գործադրում Ավստրալիայի, Կանադայի, Ճապոնիայի և այլ երկրների հետ համատեղ ստեղծելու այլընտրանքային մատակարարման շղթաներ:

Այս ֆոնին Մալայզիան, որը ASEAN-ի ազդեցիկ անդամ է, ռազմավարական նշանակություն ունի: Lynas-ի Գեբենգի օբյեկտը ոչ միայն տնտեսական, այլ նաև ռազմա-ռազմավարական նշանակություն ունի ԱՄՆ-ի համար:

«Հազվագյուտ հողային ռեսուրսները 21-րդ դարի նավթն են, և դրանց վերահսկողությունը որոշիչ դեր կունենա ապագա տեխնոլոգիական ու ռազմական հավասարակշռության ձևավորման գործում»,— ասում են ոլորտի փորձագետները:

Ստեղծված իրավիճակն արձանագրում է, թե ինչպես է Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունը ուղղակի ազդեցություն ունենում Հարավ-Արևելյան Ասիայի տեխնոլոգիական ու ռազմաարդյունաբերական համագործակցության ոլորտում: Մալայզիան, փաստորեն, կանգնած է ռազմավարական ընտրության առջև. հետևե՞լ տնտեսական ու ռազմաքաղաքական շահերին, թե՞ ներքին քաղաքական ճնշմանն ի պատասխան վերանայել ԱՄՆ-ի հետ համագործակցությունը:

Ակտիվիստների շարժումը, թեև ուղղակի կապ չունի Lynas-ի բնապահպանական հարցերի հետ, ամրապնդում է տեղական ընդդիմությունն ու բարձրացնում հարցի քաղաքական ծախսը Մալայզիայի կառավարության համար: Ինչ ուղղությամբ կզարգանան իրադարձությունները, կախված կլինի ինչպես ՄԱԿ-ի դիվանագիտական ընթացքից, այնպես էլ Կուալա Լումպուրի ներքին քաղաքական հաշիվ-կշիռներից:

Աղբյուր՝ DW — US ties to Israel rattle rare earth deal in Malaysia