Ներածություն. Մանդելայի երազանքի մարտահրավերները
Նելսոն Մանդելայի տեսլականը՝ հիմնված հաշտեցման, մարդկային արժանապատվության հարգման և համաաֆրիկյան համերաշխության վրա, շարունակում է մնալ Հարավային Աֆրիկայի ազատության և հավասարության ձգտման հիմքը։ Սակայն, ապարտեիդի վերացումից երեք տասնամյակ անց, երկիրը բախվում է բազմաթիվ մարտահրավերների, որոնք կասկածի տակ են դնում Մանդելայի երազանքի իրագործումը։ Ամեն տարի հուլիսի 18-ին, Մանդելայի ծննդյան օրը, աշխարհը նշում է Մանդելայի օրը՝ խրախուսելով մարդկանց նպաստել ավելի արդար հասարակության կառուցմանը։ Սակայն Հարավային Աֆրիկայի ներքին իրավիճակը, որը նշանավորվում է անհավասարությամբ, քսենոֆոբիայով և հակամիգրացիոն բողոքներով, հուշում է, որ Մանդելայի իդեալները դեռևս ամբողջությամբ իրականություն չեն դարձել։
Քսենոֆոբիան և աշխատատեղերի համար մրցակցությունը
Քսենոֆոբիան և հակամիգրացիոն տրամադրությունները Հարավային Աֆրիկայում դարձել են լուրջ խնդիր։ Ինչպես նշում է Մփո Ցոտեցին, Յոհանեսբուրգի մոտ գտնվող ավանում բնակվող 32-ամյա սոցիալական աշխատողը, «Մենք ապրում ենք մի աշխարհում, որտեղ շատ երիտասարդներ հուսահատված են, քանի որ հնարավորությունները սահմանափակ են, և հիասթափությունները հեշտությամբ ուղղվում են օտարերկրացիների դեմ, ովքեր հաճախ դիտվում են որպես աշխատատեղերի մրցակիցներ»։ Ցոտեցին ընդգծում է, որ Մանդելան պատկերացնում էր մի Հարավային Աֆրիկա, որը կառուցված էր հաշտեցման, մարդկային արժանապատվության հարգման և աֆրիկյան համերաշխության վրա։ Նա հավատում էր, որ Աֆրիկայի ապագան կախված է միասնությունից, այլ ոչ թե բաժանումից։ Սակայն, վերջին շաբաթներին հազարավոր մարդիկ մասնակցել են հակամիգրացիոն բողոքների՝ պահանջելով անօրինական օտարերկրացիների հեռացումը, ինչը հանգեցրել է բռնության սպառնալիքների և վախի մթնոլորտի։
Կառավարության ձախողումները և քաղաքական շահարկումները
«March and March» և «Operation Dudula» նման խմբերի կողմից իրականացվող բողոքները, ինչպես նաև «Մաբահամբե» («Դուք պետք է գնաք») շարժումը, արտացոլում են շատ հարավաֆրիկացիների հիասթափությունը կառավարության անկարողությունից՝ լուծելու գործազրկության, հանցավորության, անկանոն միգրացիայի և ծառայությունների վատ մատուցման խնդիրները։ Քննադատները, սակայն, այս բողոքները բնութագրում են որպես քսենոֆոբիկ։ Նելսոն Մանդելա հիմնադրամի աշխատակից Վերն Հարիսը նշում է, որ բնակչության շրջանում առկա հիասթափությունները օրինական են, սակայն ցույցերը նաև քաղաքական դրդապատճառներ ունեն, հատկապես տեղական ընտրությունների նախաշեմին։ Հարիսը պնդում է, որ Մանդելայի ժառանգությունը «ոչ թե ստատիկ բան է, այլ դինամիկ հանրային ռեսուրս, որը բաց է նոր մեկնաբանությունների համար։ Այն կարող է մոբիլիզացվել ինչպես բարու, այնպես էլ չարի համար»։
Մանդելայի տեսլականը և Աֆրոֆոբիան
Մանդելան 1994 թվականին նախագահի պաշտոնը ստանձնելուց անմիջապես հետո հրապարակայնորեն խոսել է աֆրոֆոբիայի և բոլոր տեսակի քսենոֆոբիայի մասին։ Հարիսի խոսքով՝ Մանդելան 1995 թվականին հստակ հայտարարել է, որ ատելության այս ձևերն անընդունելի են ժողովրդավարական հասարակության մեջ։ Սակայն, 2026 թվականին Հարավային Աֆրիկայում աֆրոֆոբիան հասկանալու համար անհրաժեշտ է հասկանալ կապիտալի կոնկրետ ձևի կառուցվածքային իրողությունները։ Հարավաֆրիկյան կապիտալը, ըստ Հարիսի, մնացած մայրցամաքի հետ կապված է շահագործողական ձևով, ինչը հիշեցնում է գաղութային շահագործումը։ Սա բացատրում է, թե ինչու է Հարավային Աֆրիկան այժմ պահպանում իր սահմանները՝ կանխելով Աֆրիկայից եկողների մուտքը, ինչպես Եվրոպական և Հյուսիսամերիկյան երկրները։
Տնտեսական անհավասարություն և էլիտար կապիտալիզմ
Կոպանանգ Աֆրիկա ընդդեմ Քսենոֆոբիայի կոալիցիայի աշխատակից Մամետլվե Սեյփեյը պնդում է, որ Մանդելայի վարչակազմի կողմից իրականացված տնտեսական փոխզիջումները համահունչ էին Աֆրիկյան Ազգային Կոնգրեսի (ԱԱԿ) կապիտալիզմի տեսլականին։ Նա քննադատում է այն փաստը, որ մինչդեռ ԱԱԿ-ը միավորել էր զանգվածների հույսը ավելի լավ կյանքի համար սպիտակների կառավարության դեմ պայքարում, կուսակցության ղեկավարությունը պատկանում էր քաղաքական էլիտային։ Սեյփեյը կարծում է, որ սև կապիտալիզմի վերելքը, պահպանելով նախկին ապարտեիդի պետության տնտեսական կառուցվածքը, չի նպաստել հասարակության առաջընթացին։ Հարավային Աֆրիկան մնում է աշխարհի ամենաանհավասար հասարակություններից մեկը, ապարտեիդի ավարտից 32 տարի անց։
Անհավասարության խորացումը և «Ծիածան ազգի» ձախողումը
Սոցիոլոգ և Rivonia Circle ՀԿ-ի հիմնադիր Թեսա Դումսը կարծում է, որ Հարավային Աֆրիկայում դեռևս գոյություն ունի «ապարտեիդի հատուկ ձև, կարծես ոչինչ չի փոխվել 1994 թվականին»։ Նա ընդգծում է, որ մարդիկ շարունակում են ապրել որպես հարուստներ և աղքատներ, որպես սևեր և սպիտակներ։ Դումսը նշում է, որ երկիրը չի կարողացել հաղթահարել իր բաժանումները, քանի որ «մենք չենք լուծել կամ ապամոնտաժել անհավասարությունը»։ Նա կարծում է, որ հարստությունը շարունակում է կուտակվել, և միակ տարբերությունն այն է, որ այժմ այն կուտակվում է քաղաքական և տնտեսական էլիտայի ձեռքերում՝ անտեսելով աղքատ մեծամասնությանը, որը հիմնականում սևամորթ է։ Մանդելայի «ծիածան ազգի» տեսլականը, ըստ Դումսի, չի կարող իրականանալ առանց ապարտեիդի կառուցվածքային ապամոնտաժմանը ուղղված իրական հանձնառության։
Ժողովրդավարության պահպանումը և տնտեսական մարտահրավերները
Չնայած բոլոր մարտահրավերներին, Մանդելայի ժառանգությունը դեռևս տեսանելի է Հարավային Աֆրիկայում ժողովրդավարության պահպանման մեջ։ Երիտասարդ հաշվապահ Օբականգ Արին նշում է, որ «մենք հնարավորություն ունենք ընտրելու մեր նախընտրած կառավարությունը, վայելում ենք մարդու իրավունքների ուժեղ պաշտպանություն և լավ դիրքեր ունենք որպես քաղաքացիներ և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ»։ Սակայն Հարավային Աֆրիկան զարգացող տնտեսություն է, որի աճի տեմպերը մնում են գնաճից ցածր՝ սահմանափակելով տնտեսական զարգացումը։ Արին հավելում է, որ «March» շարժումը և բողոքները պարզապես ընդգծում են այն տեսլականը, որը շարունակում է չափվել հետապարտեիդյան դարաշրջանի իրողությունների հետ։
Եզրակացություն. Մանդելայի երազանքի ապագան
Սոցիալական աշխատող Մփո Ցոտեցին համոզված է, որ «Մանդելայի երազանքը մեռած չէ. այժմ իմ սերնդի խնդիրն է որոշել՝ արդյոք մենք թույլ կտանք վախին և բաժանմանը ձևավորել Հարավային Աֆրիկան, թե կընտրենք կարեկցանք, արդարություն և հաշվետվողականություն։ Դա կորոշի՝ արդյոք նրա տեսլականը կդառնա իրականություն»։ Մանդելայի ժառանգությունը դեռևս ապրում է Հարավային Աֆրիկայի հասարակության մեջ, սակայն նրա իդեալների ամբողջական իրականացումը պահանջում է շարունակական ջանքեր՝ հաղթահարելու անհավասարությունը, քսենոֆոբիան և տնտեսական մարտահրավերները, որոնք սպառնում են երկրի միասնությանը և առաջընթացին։
Source: Original Article
