Եմենի հակամարտության սրացումը և նրա տարածաշրջանային հետևանքները
Վերջին շրջանում Սաուդյան Արաբիայի գլխավորած ռազմական կոալիցիան ռմբակոծել է Եմենի կարևորագույն Հոդեյդա նավահանգստային քաղաքը՝ նշանավորելով հակամարտության էսկալացիան, որը տարիներ շարունակ ավերում է երկիրը։ Այս հարձակումները հաջորդում են Իրանի կողմից աջակցվող Հութիական ուժերի կողմից Կարմիր ծովում մի քանի Սաուդյան նավթատարների վրա իրականացված հարձակումներին։ Իրադարձությունների այս զարգացումը ընդգծում է Եմենի հակամարտության ավելի լայն աշխարհաքաղաքական չափը՝ ներգրավելով տարածաշրջանային և միջազգային խոշոր դերակատարների։
Հոդեյդա նավահանգիստը Եմենի համար կենսական նշանակություն ունի, քանի որ այն հանդիսանում է երկիր մտնող մարդասիրական օգնության և առևտրային ապրանքների հիմնական մուտքի կետը։ Նավահանգստի վրա հարձակումները կարող են աղետալի հետևանքներ ունենալ արդեն իսկ ծանր վիճակում գտնվող Եմենի բնակչության համար, որը բախվում է սովի և համաճարակների հետ։ ՄԱԿ-ը և միջազգային այլ կազմակերպություններ բազմիցս զգուշացրել են Հոդեյդայի վրա ցանկացած հարձակման հնարավոր մարդասիրական աղետի մասին՝ կոչ անելով կողմերին զերծ մնալ նման գործողություններից։
Հակամարտության պատմական համատեքստը և դրա դերակատարները
Եմենի հակամարտությունը սկսվել է 2014 թվականին, երբ Հութիական ապստամբները գրավեցին մայրաքաղաք Սանան և տապալեցին նախագահ Աբդ-Ռաբբու Մանսուր Հադիի կառավարությունը։ Ի պատասխան՝ 2015 թվականի մարտին Սաուդյան Արաբիայի գլխավորած կոալիցիան, որի կազմում ընդգրկված են Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Սուդանը և այլ երկրներ, միջամտեց՝ աջակցելով Հադիի կառավարությանը և նպատակ ունենալով վերականգնել նրա վերահսկողությունը։ Կոալիցիան Հութիներին դիտարկում է որպես Իրանի վստահված անձինք, որոնք ձգտում են ընդլայնել Իրանի ազդեցությունը տարածաշրջանում։
Մյուս կողմից, Հութիական շարժումը, որը հայտնի է նաև որպես Անսար Ալլահ, պնդում է, որ պայքարում է կոռուպցիայի դեմ և պաշտպանում է Եմենի ինքնիշխանությունը օտարերկրյա միջամտությունից։ Նրանք ստանում են Իրանի աջակցությունը, թեև Իրանը հերքում է Հութիներին զենք մատակարարելու մասին պնդումները։ Հակամարտությունը բարդացնում է նաև Ալ-Քաիդայի և Իսլամական պետության ներկայությունը Եմենում, որոնք օգտվում են քաոսից՝ ընդլայնելու իրենց գործունեությունը։
Տարածաշրջանային լարվածության սրացումը և միջազգային հետևանքները
Հոդեյդայի վրա հարձակումները և Կարմիր ծովում նավթատարների վրա հարձակումները տեղի են ունենում այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ը և Իրանը նույնպես պայքարում են Հորմուզի նեղուցի վերահսկողության համար, որը նավթի համաշխարհային առևտրի համար կենսական նշանակություն ունեցող ջրային ճանապարհ է։ Այս լարվածությունը տարածաշրջանային էներգետիկ անվտանգության համար լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում։ Եմենի հակամարտությունը դիտվում է որպես Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ավելի լայն տարածաշրջանային պայքարի մաս, որոնք պայքարում են Մերձավոր Արևելքում ազդեցության համար։
ԱՄՆ-ը, որը Սաուդյան Արաբիայի դաշնակիցն է, հաճախ մեղադրում է Իրանին Հութիներին աջակցելու մեջ՝ սրելով հակամարտությունը և խաթարելով տարածաշրջանային կայունությունը։ Միևնույն ժամանակ, Եվրոպական երկրները և ՄԱԿ-ը կոչ են անում հակամարտության քաղաքական լուծմանը և մարդասիրական օգնության անարգել մուտքի ապահովմանը։
«Եմենի հակամարտությունը ոչ միայն ներքին խնդիր է, այլև Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ավելի լայն աշխարհաքաղաքական պայքարի դրսևորում է, որը լուրջ հետևանքներ ունի տարածաշրջանային և համաշխարհային անվտանգության համար»։
Մարդասիրական ճգնաժամը և ապագա հեռանկարները
Եմենում մարդասիրական ճգնաժամը շարունակում է մնալ աշխարհում ամենասարսափելիներից մեկը։ Միլիոնավոր մարդիկ տեղահանվել են, և երկրի ենթակառուցվածքները գրեթե ամբողջությամբ ավերվել են։ Հոդեյդայի վրա հարձակումների սրացումը միայն կվատթարացնի իրավիճակը՝ արգելափակելով կենսական կարևորության մատակարարումները։
Միջազգային հանրությունը շարունակում է փորձեր անել հակամարտող կողմերին բանակցությունների սեղանի շուրջ բերելու համար, սակայն մինչ այժմ այդ ջանքերը հիմնականում անարդյունավետ են եղել։ Քաղաքական լուծման բացակայության պայմաններում Եմենի ժողովուրդը շարունակում է տառապել պատերազմի և դրա հետևանքների պատճառով։ Տարածաշրջանային լարվածության սրացումը, հատկապարակապես Կարմիր ծովում և Հորմուզի նեղուցում, ցույց է տալիս, որ Եմենի հակամարտությունը դուրս է եկել երկրի սահմաններից՝ դառնալով համաշխարհային մտահոգության առարկա։
Source: Original Article
